Bıngıldak ne zaman kapanır? Çökük ve şiş bıngıldak ne anlatır?

Başın arkasındaki küçük bıngıldak bazı bebeklerde daha doğduğu gün kapalıdır. Yani ensenin biraz yukarısında parmaklarını gezdirip yumuşak bir nokta bulamıyorsan bunun çoğu zaman bir anlamı yok. Asıl dikkat isteyen, bıngıldağın ne zaman kapandığından çok, nasıl göründüğü.

Bıngıldak ne zaman kapanır sorusunun kısa cevabı: başın arkasındaki küçük bıngıldak genellikle ilk bir iki ay içinde, başın tepesindeki büyük ön bıngıldak ise çoğu bebekte 7. ile 19. aylar arasında kapanır. Aralık bu kadar geniş olduğu için tek bir doğru ay yok; kapanmayı hekimin izlem muayenelerinde eliyle yoklayarak takip eder.

Bıngıldak ne zaman kapanır ve neden var

Bebeğin kafatası birbirine tam kaynaşmamış kemik plakalarından oluşur. Bunların birleştiği yerlerdeki boşluklar bıngıldaktır ve iki işe yarar. Doğum sırasında kemiklerin hafifçe üst üste binmesine izin verir; o yüzden bazı bebekler sivri ya da hafif yamuk bir başla doğar, bu görüntü de birkaç hafta içinde çoğunlukla düzelir. Sonra ilk yılda hızla büyüyen beyne yer açar. Kemikler yaklaşık bir ile bir buçuk yıl boyunca birbirinden ayrı kalır; ön bıngıldağın da genellikle bu dönemin sonuna doğru kapanması bu yüzden.

Dokunmak, yıkamak ve bıngıldağın atması

Pek çok anne bıngıldağa dokunmaktan çekinir, büyükler de "aman, oraya bastırma" der. Oysa bıngıldağın altında sağlam bir zar var; günlük bakımdaki dokunuşlara karşı iyi korunur. Saçını yıkarken başını sabunla nazikçe ovmak, yumuşak bir tarakla taramak, bere takmak güvenli; ilk banyolarda bu yüzden bıngıldağın etrafından dolaşman gerekmiyor.

Bıngıldağın kalp atışıyla birlikte hafifçe inip kalktığını görmek de olağan. Altından geçen damarların nabzı bu. Merak edip kendin bakmak istersen, bebek sakinken ve kucağında dikken parmak uçlarınla başının tepesine hafifçe dokunman yeter; bastırmana gerek yok.

Bıngıldak çökmesi ne anlatır

Normalde bıngıldak düz ya da çok hafif çukurdur; dokununca yumuşak ama gergin hissedilir. Belirgin biçimde çökmüş bir bıngıldak, hele bebek az emiyorsa ve bezleri her zamankinden kuru çıkıyorsa, vücudun yeterince sıvı alamadığını gösterebilir. Bu durumda aynı gün hekime başvurmak gerekir.

Çöküklük bazen tam seçilmez; sağlıklı bebeklerde de hafif bir çukurluk olabilir. Aklına takılırsa çözümü kendin su vermekte arama; ilk altı ay su vermek önerilmiyor ve sıvı eksikliğinin değerlendirilmesi hekimin işi.

Kabarık bıngıldak ve ağlarken şişmesi

Bebek ağlarken, ıkınırken, kusarken ya da sırtüstü yatarken bıngıldak geçici olarak kabarık görünebilir. Kucağına alıp dik tuttuğunda, bebek sakinleşince eski hâline dönüyorsa bu gerçek bir kabarma sayılmaz.

Bebek sakin ve dikken de bıngıldak şiş ve sert duruyorsa durum başka. Bu, kafa içindeki basıncın arttığını gösterebilir; özellikle ateş ya da aşırı uykululuk da varsa beklemeden acile gitmek gerekir.

Bıngıldak erken ya da geç kapanırsa

Ön bıngıldağın aralığın erken ucunda kapanması tek başına bir hastalık işareti değil. Hekimin burada bakacağı şey, baş çevresinin her muayenede büyümeye devam edip etmediği ve başın şekli. Kafatası dikişlerinden birinin vaktinden önce kaynaşmasına kraniosinostoz deniyor; şu işaretlerde akla gelir:

• Yenidoğanda hiç bıngıldak hissedilmemesi
• Kafatası dikişi boyunca sert, kabarık bir çıkıntı
• Alışılmadık bir baş şekli
• Bebek büyürken baş çevresinin artmaması ya da çok yavaş artması

Geç kapanmada da tek bir ölçü yok. Aralık 19. aya kadar uzandığı için bir yaşını geçmiş bebekte hâlâ açık bir bıngıldak hissetmek çoğu zaman olağan. Bıngıldak yaşına göre büyük kalıyorsa nedenini hekimin araştırır.

Bunlarla karıştırılan ama ilgisi olmayan bir şey daha var: hep aynı yerde yatmaya bağlı baş düzleşmesi çok daha sık görülür ve bıngıldağın kapanmasıyla ilgisi yok. Uyurken yine sırtüstü yatırmak, uyanıkken yüzüstü oyun zamanı ve başının yönünü ara ara değiştirmek bu düzleşmeyi önlemenin en kolay yolu.

Doktora ne zaman

• Bebek sakin ve dikken bıngıldak şiş ve sertse, hele ateş, kusma ya da aşırı uykululuk da varsa beklemeden acile git ya da 112'yi ara.
• Bıngıldak belirgin çökükse ve bebek az emiyor, bezleri kuru kalıyorsa aynı gün hekime başvur.
• Baş şekli giderek bozuluyor, kafatasında sert bir çıkıntı hissediyorsan ya da baş büyümüyor gibi geliyorsa bir sonraki izlemi beklemeden aile hekimine ya da çocuk doktoruna göster.
• Bıngıldağın ne zaman kapanacağı ve büyüklüğü konusunda seni rahatlatacak kişi, bebeğin başını her kontrolde ölçen hekimin.

Sık sorulanlar

Bıngıldak ne zaman kapanırsa tehlikeli?

Tek başına kapanma ayı tehlike göstermez. Endişe verici olan, bebek doğduğunda hiç bıngıldak hissedilmemesi ya da erken kapanmayla birlikte baş şeklinin bozulması ve baş çevresinin büyümemesidir; bunu hekim değerlendirir.

D vitamini bıngıldağı kapatır mı?

Hayır, D vitamini bıngıldağı kapatmak için değil, kemik gelişimini desteklemek için verilir. Kapanma zamanını değiştirmek için miktarı artırılmaz; dozunu ve süresini hekimin ve Sağlık Bakanlığı programı belirler.

Bebeklerde bıngıldağın kapandığını nasıl anlarız?

Başın tepesinde parmak uçlarınla hissettiğin yumuşak, hafif çukur alan zamanla küçülür ve sonunda çevresindeki kemik kadar sert hâle gelir. Kesin değerlendirmeyi hekim, izlem muayenelerinde eliyle yapar.

Bıngıldağın erken kapanması nelere yol açar?

Kafatası dikişlerinden biri vaktinden önce kaynaşırsa kafatası o yönde büyüyemez, baş şekli bozulur ve beyin büyümesi kısıtlanabilir. Bu tablo genellikle bebeklik döneminde ameliyatla düzeltilir ve çocukların çoğu sonrasında iyi gelişir.