Bebeklerde diş çıkarma sırası: hangi diş hangi ayda gelir?

Köpek dişi ağızda kesicilerin hemen yanında durur ama sıraya birinci azıdan sonra girer. Bebeklerde diş çıkarma sırası bu yüzden önden arkaya doğru değil, biraz atlayarak ilerler.

Çoğu bebekte sıra şöyle: önce alttaki iki ön kesici, sonra üsttekiler ve yan kesiciler, ardından birinci azılar, köpek dişleri ve en sonunda ikinci azılar. Alttakiler çoğunlukla karşılarındaki üst dişten önce gelir. Yirmi süt dişinin tamamı çoğu çocukta iki üç yaşına kadar yerini alıyor.

Bebeklerde diş çıkarma sırası, ay ay

NHS'in verdiği ortalamalar şöyle. Hepsinin başına "yaklaşık" koy, çünkü bebeğin takvimi kitaba pek uymaz.

• 6. ay: Alttaki iki ön kesici. AAP'ye göre ilk çıkan dişler neredeyse her zaman bunlar.
• 8. ay: Ön dişlerin iki yanındaki yan kesiciler.
• 12. ay: Birinci azılar, yani arkadaki geniş öğütücü dişler.
• 18. ay: Köpek dişleri.
• 24. ay: İkinci azılar.

Toplamda yirmi diş var: sekiz kesici, dört köpek dişi ve sekiz azı. İkinci azılar da yerine oturunca tablo tamamlanıyor. KidsHealth, ilk dişin ardından üstteki dört ön dişin 4 ile 8 hafta sonra, alttaki yan kesicilerin de ondan bir ay kadar sonra geldiğini yazıyor. Altıncı ay hem ilk dişin hem de oturma ve ek gıdaya hazırlığın ayı olduğu için o ay birçok şey birden değişiyor. Her dişin göründüğü günü telefonuna kısa bir notla kaydedersen, ileride hekimle konuşurken ezberine güvenmek zorunda kalmazsın.

Bebekler kaç aylıkken diş çıkarır

Kaynaklar bu soruya aynı pencereden bakmıyor; bu bile aralığın ne kadar geniş olduğunu gösteriyor. NHS'e göre çoğu bebekte başlangıç altıncı ay civarı; bazılarında dördüncü aydan önce, bazılarında ise bir yaşından sonra. KidsHealth ilk dişin en olası zamanını 4 ile 7. ay arası olarak veriyor, üçüncü aydan başlayabileceğini de ekliyor. AAP ise çoğu bebeğin ilk dişini 6 ile 12 ay arasında çıkardığını söylüyor ve ilk doğum gününde hâlâ dişi olmayan bebekler olduğunu da saklamıyor. Dişle doğan bebekler bile var. KidsHealth bunun genelde sorun olmadığını, yalnızca emmeyi zorlaştırıyorsa ya da diş yerinde sallanıyorsa hekime gösterilmesi gerektiğini yazıyor.

Yani aynı ay doğmuş iki bebekten biri dördüncü ayda diş çıkarırken öteki ilk yaş gününü dişsiz geçirebilir. Parkta ya da ASM'nin bekleme salonunda başka bir bebeğin dişini görüp kendininkini onunla ölçmek, bu genişliği yok saymak demek.

Salyası akan, eline geleni ağzına götüren bir bebek illa diş çıkarıyor demek değil. AAP, üçüncü ay civarındaki bu davranışın diş çıkarmanın başladığı anlamına gelmeyebileceğini belirtiyor. Salya ya da huzursuzluk gördüğünde bunun dişten mi başka bir şeyden mi olduğunu ayırmak ayrı bir iş.

Sıra karışırsa ya da diş geç kalırsa

Üst dişi önce çıkan bebek kuralı bozmuş sayılmaz. NHS alttakilerin "çoğunlukla" önce geldiğini söylüyor, yani istisnaya yer bırakıyor. Sıranın değişmesi bir soruna işaret eder mi, kaynaklarda net bir cevap yok; aklına takılıyorsa diş hekimine göstermek en sağlamı.

Geç kalan diş konusunda kaynaklar daha net. Bir yaşında diş yok diye telaşlanmak gerekmiyor; hem NHS hem AAP bunun görülebildiğini açıkça yazıyor. KidsHealth yine de bir sınır çiziyor: üç yaşına gelindiğinde yirmi dişin tamamlanmamış olması hekimle konuşulacak bir durum.

İlk diş göründüğü gün başlayan işler

İlk diş ağızda görününce diş bakımı da başlıyor. AAP ile KidsHealth'in önerilerini toparlarsak:

• Günde iki kez fırçala. Pirinç tanesi kadar florürlü macun yeter; hangi macunu seçeceğini diş hekimine sor.
• Bebeği ağzında biberonla uyutma.
• İlk diş hekimi randevusunu ilk dişten sonra, en geç bir yaşına kadar planla. AAP, dişler çıktıktan sonra diş hekiminde florür verniği uygulanmasını öneriyor.
• Diş kaşıyıcıyı buzluğa değil buzdolabına koy. Boyna ya da bileğe takılan kaşıyıcıyı, kehribar kolyeyi, diş jelini ve diş tabletini KidsHealth önermiyor.
• Diş çıkarma bisküvisi yalnızca katı gıdaya başlamış bebeklere uygun; ek gıdaya geçerken bisküviden kopan parçanın boğaza kaçabileceğini aklında tut.

AAP bir de florür konusunu açıyor: altıncı ay civarında, ek gıdayla birlikte florürün de beslenmeye girmesini öneriyor. Musluk suyunun florürlü olup olmadığını ve takviye gerekip gerekmediğini aile hekimine ya da diş hekimine sor; AAP şişe sularında genellikle florür bulunmadığını da hatırlatıyor. Kaynak ABD'den; bizde suyun durumu farklı olabilir.

Dişler çıkarken rahatlatan basit şeyler

KidsHealth'in önerileri sade: temiz parmakla diş etini ovmak, kızarıklık olmasın diye salyayı yüzünden sık sık silmek, buzdolabında soğutulmuş bir halka ya da otuz dakika buzlukta bekletilmiş, henüz sertleşmemiş ıslak bir bez vermek. Ağrı kesici gerekirse önce hekime sor.

Hekime ne zaman danışmalı

Diş çıkarma çoğu zaman sessiz geçer ama bazı durumlarda aile hekimine ya da çocuk diş hekimine sormak iyi olur:

• Diş çıktıktan sonra da bebek çok huzursuzsa.
• Diş çıkarırken ateşi çıkarsa. KidsHealth de AAP de ateşi dişe bağlamıyor; başka bir neden aranmalı diyor.
• Üç yaş yaklaşırken yirmi dişin tamamı hâlâ yerinde değilse.
• Doğumda ya da ilk haftalarda çıkmış bir diş emmeyi engelliyorsa ya da sallanıp boğaza kaçma riski taşıyorsa.
• Ağrı kesici vermeyi düşünüyorsan; hangisinin uygun olduğunu hekim söyler.

Sık sorulanlar

Bebek hangi sırayla diş çıkarır?

Çoğu bebekte önce alt ön kesiciler, sonra üst ön kesiciler ve yan kesiciler, ardından birinci azılar, köpek dişleri ve ikinci azılar gelir.

Bebeklerde diş çıkarma yüksek ateş yapar mı?

Diş çıkarma vücut ısısını hafifçe yükseltebilir ama kaynaklar gerçek ateşi dişe bağlamıyor. Ateş varsa başka bir neden aranır, hekime danışılır.

Diş huzursuzluğu kaç gün sürer?

Kaynaklarda net bir gün sayısı yok. KidsHealth'e göre bazı bebekler hiç rahatsız olmuyor, bazıları kısa süre huzursuzlanıyor, bazıları ise haftalarca.

Bebeğimin dişinin çıkacağını nasıl anlarım?

Salya artışı, her şeyi ağza götürme ve çiğneme isteği sık görülür ama bunlar ortada diş yokken de olabilir. Kesin cevabı dişin kendisi verir.