Uyurgezerlik neden olur? Çocuğu uyandırmalı mı, evde ne yapmalı?

Uyandırsam korkar mı, uyandırmasam düşer mi. Çocuğun gözleri açık, koridorda yürüyor ve adını söylediğinde dönüp bakmıyor bile. Sabah sorduğunda hiçbir şey hatırlamayacak; o gecenin en rahatlatıcı ayrıntısı da bu.

Uyurgezerlik neden olur sorusunun kısa cevabı derin uykuda: çocuk bu evreden yarım yamalak uyanır, beden hareket edecek kadar uyanıktır ama beyin tam uyanmamıştır. Çocuklarda çok yaygındır ve ailede uyurgezer varsa daha sık görülür. Uykusuzluk, düzensiz yatma saati, ateşli hastalık, stres ve dolu mesane en sık tetikleyiciler. Çoğu çocuk ergenliğe doğru kendiliğinden bırakır.

Uyurgezerlik neden olur, psikolojik mi

Uykunun en derin olduğu vakit gecenin ilk saatleri. Ataklar da çoğunlukla uykuya daldıktan bir iki saat sonra, bu derin evreden kısmen çıkılırken başlar. Çocuk rüya görmüyor, bir rüyayı oynamıyor; bedeni ayakta, bilinci uykuda. Sabah hiçbir şey hatırlamamasının sebebi de bu. O dakikalarda hafızaya kayıt düşecek bir uyanıklık yok, yani çocuk korkutucu bir şey yaşayıp da unutmuyor.

Psikolojik bir sorunun işareti mi diye düşünüyorsan, genellikle değil. KidsHealth, uyurgezerliğin çoğu zaman altta yatan bir duygusal sorunun işareti olmadığını ve çocuğa ruhsal bir zarar vermediğini yazıyor. Stres ise bir tetikleyici olabilir; okula başlama, taşınma ya da yeni bir kardeş gibi dönemlerde ataklar sıklaşabilir. Atakları artıran başka şeyler de var.

• Yetersiz uyku, geç yatmak, gün içinde çok yorulmak
• Hafta içiyle hafta sonu arasında çok farklı yatma saatleri
• Ateşli bir hastalık; kreşin ilk aylarındaki art arda enfeksiyonlar da buna dahil
• Akşam çok sıvı içip mesanesi dolu yatmak
• Akşam çayı, kola ya da çikolatadaki kafein
• Horlama, uykuda nefesin durup başlaması gibi uykuyu bölen durumlar

Gece teröründen nasıl ayırırsın

İkisi de derin uykudan yarım bir uyanışla başlar, ikisi de aileden geçebilir ve çocuk ikisini de sabah hatırlamaz. Fark, gecenin nasıl geçtiğinde.

Uyurgezer çocuk sakindir. Kalkar, dolaşır, belki birkaç kelime söyler, dolabı açar, gözünü ovuşturur ya da pijamasıyla oynar. Bir atak birkaç saniyeden yarım saate kadar sürebilir. Gece teröründe ise çocuk birden oturur, çığlık atar, terler, nabzı hızlanır, çırpınır, bazen yataktan fırlayıp koşar. Sarılmak istersin ama seni tanımıyor gibidir. Gece terörü genellikle uykuya daldıktan iki üç saat sonra gelir ve çoğu zaman birkaç dakikada söner.

İkisinde de yapılacak şey aynı: uyandırmaya çalışmadan yanında durmak ve zarar görmemesini sağlamak.

Uyurgezer çocuk uyandırılır mı

Genel öneri uyandırmamak. Uyurgezer bir çocuğu uyandırmak zordur, uyandığında da birkaç dakika sersem ve şaşkın kalır, korkabilir ya da sinirlenebilir. Elinden ya da omzundan hafifçe tutup alçak sesle yatağına yönlendirmek çoğu zaman yeter; yatağa uzanınca uykusuna kaldığı yerden devam eder. Ataklar her gece aşağı yukarı aynı saatte geliyorsa hekimin planlı uyandırma denen yöntemi önerebilir: çocuğu olağan atak saatinden kısa süre önce nazikçe uyandırıp yeniden uyutmak.

Bu akşam evde neyi güvene alabilirsin

• Dış kapı kilitli olsun, anahtar çocuğun uzanamayacağı bir yerde dursun.
• Apartman dairesinde asıl risk çoğu zaman balkon kapısı ve pencereler; ikisine de çocuk kilidi takmak ilk iş.
• Merdiven varsa başına ve çocuğun oda kapısına bir güvenlik kapısı.
• Ranzanın üst katı uyurgezer çocuğa göre değil.
• Odada ve koridorda takılıp düşeceği oyuncak, kablo ya da kıvrılan halı kenarı kalmasın.
• Bıçak, makas, alet gibi kesici şeyler kilitli bir dolapta.
• Kapı koluna asılan küçük bir zil ya da kapı alarmı, çocuk odasından çıktığında seni uyandırır.

Uyurgezerlik hangi yaşta olur, ne zaman geçer

Çocuklarda uyurgezerlik, yetişkinlere göre çok daha sık görülür ve çoğu çocuk bunu ergenlik yıllarına doğru tedavisiz geride bırakır. Aradaki yıllarda atakları azaltmanın en etkili yolu uykuyu düzene sokmak. Her gün aynı saatte yatıp kalkmak, çok yorulduğu günlerde yatma saatini biraz öne çekmek, akşam yemeğinden sonra sıvıyı azaltıp yatmadan önce tuvalete götürmek, akşam çayını öğleden sonraya almak bunların başında. Banyo, kitap ve hafif bir müzikten oluşan sakin bir uyku rutini hem uyurgezerliği hem gece terörünü seyrekleştirir.

Birkaç hafta boyunca küçük bir uyku günlüğü tutmak da işe yarar: yatma saati, atak saati, o gün hasta ya da gergin miydi. Tetikleyici çoğu zaman bu notlarda ortaya çıkar, doktora giderken de elinde somut bir şey olur.

Doktora ne zaman, hangi doktora

İlk adres çocuk doktorun ya da aile hekimin. Çoğu zaman öykü ve muayene yeter; hekim gerekli görürse çocuk nörolojisine ya da bir uyku merkezine yönlendirir.

• Ataklar çok sıksa, uykusunu ve gününü bozuyorsa
• Çocuk gündüz aşırı uykulu ve yorgunsa
• Evden çıkmaya çalışma, pencereye yönelme gibi tehlikeli davranışlar varsa
• Horluyorsa ya da uykuda nefesi durup başlıyorsa
• Atak sırasında salyası akıyor, vücudu kasılıyor ya da seğiriyorsa
• Ergenliğe yaklaştığı hâlde ataklar sürüyorsa

Çoğu ailede uyurgezerlik birkaç yıl sonra bir anı olarak kalıyor: kahvaltıda kimsenin hatırlamadığı, ama kapı kolundaki zilin bir süre daha yerinde durduğu bir dönem.

Sık sorulanlar

Uyurgezerlik tehlikeli midir?

Uyurgezerliğin kendisi zararsızdır; risk, çocuğun merdivenden inmesi, pencere ya da kapı açması gibi kazalardadır. Kapı ve pencere kilidi, merdiven kapısı ve derli toplu bir oda bu riski büyük ölçüde azaltır.

Uyurgezer için hangi doktora gidilir?

Çocuklarda ilk adres çocuk doktoru ya da aile hekimidir. Hekim gerekli görürse çocuk nörolojisine ya da bir uyku merkezine yönlendirir.

Uyurgezerlik kalıtsal mı?

Ailesel bir yatkınlık var; anne ya da babası uyurgezer olan çocuklarda daha sık görülüyor. Yine de çoğu çocuk, ailede öykü olsa bile, ergenliğe doğru bırakıyor.