Kreşe başlayan çocuk neden sürekli hasta oluyor?

Eylülde başladı, kasım gelmeden dördüncü kez evdesiniz. Burnu hiç kurumuyor, sen izin günlerini tükettin, aklına "acaba bağışıklığı mı zayıf" sorusu takıldı. Kreşe başlayan çocuk sürekli hasta oluyorsa bu, ne senin bir şeyi eksik yaptığının ne de çocuğun dirençsiz olduğunun kanıtı. Kalabalık bir grupla ilk kez tanışan bir bağışıklık sisteminin, tahmin edilebilir ve geçici bir dönemi.

İlk yıl neden bu kadar yoğun geçiyor

AAP'nin kreş ve hastalık rehberi, grup bakımına yeni başlayan bir çocuğun ilk yılında evde bakılan bir çocuğa göre sekiz ila on iki fazla soğuk algınlığı geçirebildiğini yazıyor. Yani sıklık şaşırtıcı değil, beklenen bir şey. Aynı kaynak ikinci yılda bu oranın belirgin biçimde düştüğünü de ekliyor, çünkü bağışıklık sistemi karşılaştığı virüsleri tanımaya başlıyor.

Bunun sebebi basit bir aritmetik. Küçük çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonuna yol açan yüzlerce farklı virüs dolaşıyor ve her biriyle ilk karşılaşma genellikle bir hastalıkla sonuçlanıyor. Evde bu karşılaşmalar yıllara yayılıyor, kreşte birkaç aya sıkışıyor.

Yani kreşteki çocuk daha çok hastalanıyor değil; hastalanacağı şeyleri daha erken ve daha üst üste geçiriyor. Okul çağına geldiğinde ise arkadaşlarına göre daha az hasta oluyor.

Mikroplar kreşte nasıl dolaşıyor

KidsHealth mikropların çoğunun hapşırık, öksürük ve hatta nefesle havaya karışarak yayıldığını, ayrıca tükürük ve dokunulan yüzeyler üzerinden geçtiğini anlatıyor.

Kreş ortamı bu üç yolun hepsini aynı anda açıyor: ağza götürülen oyuncaklar, ortak masalar, elden ele geçen bardaklar, yan yana yatan yataklar. Küçük çocuklar öksürüğünü kapatmayı, burnunu silmeyi ve ellerini yıkamayı yeni yeni öğreniyor. Bulaş bu yüzden hızlı.

Hangi durumda kreşe gönderilmez

AAP'nin listesinde eve kalmayı gerektiren durumlar şöyle özetleniyor

• Ateşle birlikte davranış değişikliği ya da başka belirtiler varsa.
• Öksürük, burun akıntısı ya da boğaz ağrısına ateş eşlik ediyorsa.
• Kusma son bir günde iki ya da daha fazla olduysa.
• Her zamankinden daha sık ve daha sulu dışkılama varsa, özellikle bez tutmuyorsa ya da kazalar oluyorsa.
• Karın ağrısı uzun sürüyorsa ya da ateşle birlikte gelip gidiyorsa.
• Ağız içinde yaralar var ve çocuk salyasını tutamıyorsa.
• Ateş ya da davranış değişikliğinin eşlik ettiği bir döküntü varsa.
• Kapatılamayan, akıntılı cilt yaraları varsa.

Bulaşıcı hastalıklarda dönüş süresi ayrı bir konu ve tek muhatabı hekimin. Suçiçeğinde lezyonların hepsinin kabuklanmış olması, kusma ve ishalde belirtilerin tamamen kesilmesinden sonra geçen süre, boğaz enfeksiyonlarında ise tedavinin başlamasından sonraki ilk saatlerin tamamlanması aranıyor.

Hangi durumda gönderilebilir

Burası çoğu annenin şaşırdığı taraf. AAP ve NHS'in listelerinde eve kalmayı gerektirmeyen durumlar da var:

• Ateşi olmayan öksürük ve nezle. NHS hafif öksürük ya da soğuk algınlığı belirtileriyle, çocuk kendini iyi hissediyorsa okula gitmesinde sakınca olmadığını yazıyor.
• Burun akıntısı, rengi ne olursa olsun.
• Ateş eşlik etmeyen göz iltihabı.
• Çocuk kendini iyi hissediyorsa kulak enfeksiyonu.
• Bit. NHS bit için evde kalmaya gerek olmadığını açıkça söylüyor.
• Kıl kurdu, el ayak ağız hastalığı ve beşinci hastalık.
• Ateşsiz boğaz ağrısı.

Bu dönemi ayakta atlatmanın yolları

Asıl yorucu olan hastalıkların kendisi değil, düzenin sürekli bozulması. İş, uyku ve sabır aynı anda eksiliyor. Birkaç şey bu dönemi biraz olsun taşınır kılıyor.

• Yedek planı önceden kur. Çocuk sabah ateşlendiğinde kimin devralacağını o sabah düşünmek en zoru. Partnerine, annene ya da bir arkadaşına şimdiden sor.
• İşyerinde durumu baştan konuş. İlk aylarda devamsızlığın artacağını önceden söylemek, her seferinde açıklama yapmaktan daha az yıpratıyor.
• Kreşin devamsızlık ve hastalık kurallarını kayıt sırasında öğren. Ateşten sonra kaç saat, kusmadan sonra ne kadar bekleniyor, hangi belge isteniyor.
• Evde küçük bir hasta çantası hazırla: ateş ölçer, tuzlu su spreyi, burun aspiratörü, temiz mendil, yedek pijama.
• Kendini de hesaba kat. Aynı virüsler sana da geliyor ve annenin hasta olduğu gün ev tamamen duruyor.

Bu yoğunluğun bir sonu olduğunu hatırlamak da yardımcı oluyor. Çoğu ailede ikinci dönem birinciden belirgin biçimde sakin geçiyor.

Bağışıklık şurubu efsanesi

Eczane raflarındaki "bağışıklık güçlendirici" ürünler bu dönemde çok cazip görünüyor. Ama kreşte yaşanan sıklığın sebebi eksik bir vitamin değil, yeni virüslerle tanışma. KidsHealth bağışıklığı destekleyen şeyleri sıralarken şurup değil, çok daha sıradan başlıklar sayıyor: yeterli uyku, hareket, dengeli beslenme ve aşılar.

Vitamin ya da takviye kullanımı hekim kararıyla olur. Çocuğun kanına bakmadan başlanan destekler para ve zaman kaybından öteye geçmiyor, bazılarında da gereksiz yük oluyor.

Evde bulaşı azaltmanın yolları

• El yıkamayı oyuna çevir. KidsHealth yaklaşık yirmi saniyelik bir yıkamayı, özellikle yemek öncesi, tuvalet sonrası ve dışarıdan gelince öneriyor.
• Öksürüğü ve hapşırığı dirsek içine yapmayı öğret; avuç içi en kötü seçenek.
• Bardak, havlu, diş fırçası ve emzik paylaşımını evde de sıfıra indir.
• Uykuyu koru. Yorgun çocuk hem daha çabuk kapıyor hem daha ağır geçiriyor.
• Sigara dumanından tamamen uzak tut; evde içilen sigara solunum yolu enfeksiyonlarını hem sıklaştırıyor hem ağırlaştırıyor.
• Aşı takvimini aksatma. Hangi aşının ne zaman yapılacağını Sağlık Bakanlığı takvimi ve aile hekimin belirliyor.

Doktora ne zaman gitmelisin

• Ateş uzuyor, düşüp düşüp tekrar yükseliyor ya da çocuk ateşsiz dönemlerde de kendine gelmiyorsa.
• Nefes almakta zorlanma, hızlı soluma, hırıltı ya da kaburga altının içeri çekilmesi varsa vakit kaybetme.
• Sıvı alamıyor, idrarı belirgin azaldıysa, ağzı kuruysa ve gözyaşı azaldıysa.
• Uyandırmakta zorlanıyor, alışılmadık derecede halsizse ya da hiç oyun oynamıyorsa.
• Kulak ağrısı, kulaktan akıntı ya da işitmede azalma varsa.
• Öksürük haftalarca sürüyorsa, gece belirgin artıyorsa.
• Hastalıklar arasında hiç iyi olduğu bir dönem yoksa, kilo alımı duraklamışsa ya da her enfeksiyon antibiyotikle sonuçlanıyorsa bunu aile hekiminle konuş.

Sık sorulanlar

Çocuğum yılda kaç kez hasta olursa normal sayılır?

Grup bakımına yeni başlayan bir çocuğun ilk yılında evde bakılana göre belirgin biçimde daha fazla soğuk algınlığı geçirmesi bekleniyor. Asıl bakılan sayı değil, ataklar arasında çocuğun kendine gelip gelmediği.

Bağışıklık güçlendirici şuruplar işe yarıyor mu?

Kreşteki sıklığın sebebi eksik bir takviye değil, yeni virüslerle tanışma. Uyku, beslenme, hareket ve aşılar dışında verilecek her şeyin kararı hekimin.

Kreşi bir süre bırakırsam daha az hasta olur mu?

Kısa vadede evet, ama karşılaşma ertelenmiş oluyor. Aynı virüsler ilkokulda karşısına çıkıyor. Kreşte geçen ilk yoğun dönemin ardından hastalık sıklığı zaten düşmeye başlıyor.