Kolik nedir, ne zaman geçer? Gaz sancısı sanılan ağlama

Kırk gününü doldurmamış bebek akşam olunca ağlamaya başladıysa büyüklerin teşhisi hazırdır: gaz. Arkasından reçete de gelir: rezene çayı, kimyon suyu, karna sıcak tülbent. Oysa kolikle ilgili en sağlam bilgilerden biri bunun tam tersini söylüyor; gaz çoğu zaman ağlamanın nedeni değil, sonucu.

"Kolik nedir" sorusunun tıptaki cevabı kısa: sağlıklı ve iyi beslenen bir bebeğin, belirgin bir neden olmadan uzun süren ve zor yatışan ağlama nöbetleri geçirmesi. Hekimler genellikle günde üç saatten fazla, haftada üç günden fazla ve haftalarca süren ağlamayı kolik sayar. Çoğunlukla ilk haftalarda başlar, altıncı hafta civarında zirve yapar ve 3-4 aylıkken geçer.

Kolik nedir, normal huysuzluktan farkı ne

Her bebeğin huysuz saatleri olur. Amerikan Pediatri Akademisi'ne (AAP) göre bu huysuzluk altıncı haftaya doğru günde üç saate kadar çıkar, 3-4 aylıkken bir iki saate iner. Yani akşamları bir süre ağlayan, kucakta bir şekilde sakinleşen ve günün geri kalanını huzurla geçiren bebek kolikli olmak zorunda değil. Kolikte ağlama yatışmaz, giderek şiddetlenir ve çoğu zaman çığlığa döner. AAP her beş bebekten birinde kolik geliştiğini söylüyor; yani bu akşamları yaşayan tek ev seninki değil.

Kolik sancısı nasıl olur

Kolik nöbetinin görüntüsü genellikle tanıdıktır; aşağıdakilerin hepsi aynı anda olmayabilir.

• Ağlama çoğunlukla öğleden sonra ve akşam saatlerinde başlar; AAP'nin verdiği tipik aralık akşam altıdan gece yarısına kadar.
• Ses yüksek, keskin ve kesintisizdir; kulağa açlık ağlamasından farklı gelir.
• Yüz kızarır, yumruklar sıkılır.
• Bacaklar karna çekilir ya da sırt geriye doğru kavis yapar.
• Karın guruldar, bebek bol gaz çıkarır.
• Emzirmek, bezini değiştirmek, gazını çıkarmak çoğu zaman yetmez.
• Nöbetler arasında bebek gayet iyi görünür, normal emer ve kilo alır.

Kolik kaç ay sürer

Kaynaklar arasında küçük farklar var; genel çizgi şu.

• 2-4. hafta: Kolik çoğunlukla bu aralıkta başlar.
• 6. hafta civarı: Ağlama en yoğun hâline ulaşır.
• 3-4. ay: Çoğu bebekte geçer, bazen neredeyse bir gecede.
• 6. aya kadar: Az sayıda bebekte uzayabilir.

Bebeğin şu an altı haftalık civarındaysa muhtemelen en zor günlerdesin; buradan sonrası çoğu evde yavaş yavaş hafifliyor. Dördüncü aydan sonra hâlâ aynı şiddette sürüyorsa bunu aile hekimine ya da çocuk doktoruna söylemekte fayda var.

Kolik neden olur, gaz meselesi

Kesin nedeni bilinmiyor; bunu baştan söylemek gerek. MSD Manuals, kolikli bebeklerin bağırsağında ya da karnında bir hastalık bulunmadığını yazıyor. Şişkin karın ve bol gaz, bebeğin ağlarken yuttuğu havadan kaynaklanıyor; yani ağlama gazı getiriyor, gaz ağlamayı değil. AAP'nin öne çıkardığı açıklama ise sinir sisteminin henüz olgunlaşmamış olması: bazı bebekler sese, ışığa ve kalabalığa daha duyarlı ve kendi kendilerini yatıştırmakta zorlanıyor. Günün uyaranları biriktikçe akşam taşıyor.

Besin hassasiyeti nadiren rol oynuyor; AAP kolik ağlamalarının yüzde beşinden azının buna bağlı olduğunu yazıyor. NHS inek sütü alerjisini olası nedenler arasında sayıyor, ama bu genellikle kusma, ishal ya da kilo alamama gibi başka belirtilerle birlikte gelir.

Rezene çayına gelince: ilk altı ayda bebeğe anne sütü ya da mama dışında su bile verilmiyor, bitki çayları da buna dâhil. NHS, eczanede satılan kolik damlaları, bitkisel karışımlar ve probiyotik takviyeler için de aynı şeyi söylüyor: işe yaradıklarına dair kanıt yok, önerilmiyorlar. Kolik, senin yanlış bir şey yapmandan kaynaklanmıyor. Büyüklerden "sen sütünü yetiremiyorsun" ya da "çok kucağa alıyorsun" gibi bir söz duyduysan, bunun bilimsel bir karşılığı yok.

Kolik bebek nasıl sakinleşir

Her bebekte işe yarayan tek bir yöntem yok. Bir yöntemi denerken ona birkaç dakika süre tanımak, saniyeler içinde bir sonrakine geçmekten çoğu zaman daha iyi sonuç verir.

• Kucağına al, omzuna yasla. Kucakta tutmak bebeği şımartmaz.
• Emzirirken ya da biberonla beslerken bebeği dik tut, sonra gazını çıkar. Fazla beslemekten kaçın; her ağlama açlık değil.
• Ritmik hareket: kucakta yavaşça sallamak, taşıyıcıyla evin içinde yürümek, pusetle kısa bir tur.
• Beyaz gürültü: vantilatör, başka odada çalışan elektrikli süpürge ya da saç kurutma makinesi sesi. Bebeği çalışan çamaşır makinesinin ya da kurutucunun üstüne koyma.
• Ilık bir banyo.
• Emzik; bazı bebekler hemen rahatlar, bazıları reddeder.
• İnce, geniş bir örtüyle sarmak bebeğe güven verebilir.
• Bebeği yüzüstü dizlerinin üzerine yatırıp sırtını hafifçe ovmak. Uykuya dalarsa yatağına mutlaka sırtüstü yatır; güvenli uyku kuralları kolik gecelerinde de aynı.
• Bazen mesele yorgunluktur. Bebek fazla uyanık kaldığında ağlama artabilir; uykulu ama henüz uyanıkken yatağına bırakmayı deneyebilirsin.

Emziriyorsan beslenmeni değiştirmen genellikle gerekmez. Hekimin bir besin hassasiyetinden şüphelenirse süt ürünleri ya da kafein gibi tek bir şeyi çıkarıp yaklaşık iki hafta izlemeni önerebilir; aynı anda birkaç besini kesersen hangisinin işe yaradığını anlayamazsın. Bebeğin mamayla besleniyorsa mamayı sık sık değiştirmek yerine hekiminle konuş.

Sınırına geldiğinde ne yapabilirsin

Saatlerce ağlayan bir bebeği susturamamak insanı yoruyor, bazen de öfkelendiriyor. Bu hisler seni kötü bir anne yapmaz. Gerildiğini fark ettiğin an bebeği bir süre partnerine, annene, bir komşuna ya da güvendiğin bir arkadaşına bırakmayı düşünebilir misin? AAP, mümkünse bir iki saat evden çıkmayı bile öneriyor. Yanında kimse yoksa bebeği sırtüstü, güvenli bir şekilde yatağına bırakıp birkaç dakikalığına odadan çıkmakta hiçbir sakınca yok. Ağlayan ama güvende bir bebek, tükenmiş bir kucaktan iyidir.

Ne kadar zorlanırsan zorlan, bebeği asla sarsma. Sarsmak bebekte körlüğe, beyin hasarına ve ölüme yol açabilir. Öfkenin yükseldiğini hissettiğin an bebeği güvenli bir yere bırakıp uzaklaşmak her zaman doğru seçim.

Haftalar boyunca böyle geceler ruh hâlini de etkileyebilir. Kendini sürekli çökkün hissediyorsan, sen de sık sık ağlıyorsan bunu aile hekimine söyle; doğum sonrası duygular çoğu zaman konuşuldukça hafifler.

Doktora ne zaman

Kolik tek başına hekime gitmeyi gerektirmez ama aşağıdakiler kolikle açıklanmaz; aile hekimine ya da çocuk doktoruna beklemeden danış:

• Kusma, özellikle yeşil, kanlı ya da fışkırır tarzda.
• İshal ya da kabızlık, özellikle dışkıda kan ya da sümüksü madde varsa.
• Ateş ya da tersine, vücudunun belirgin biçimde soğuk olması.
• Gün boyu neredeyse hiç sakin aralık olmadan ağlama.
• Aşırı uyku hâli, zayıf emme, göz temasının ve gülümsemenin azalması.
• Kilo alımının yavaşlaması.
• Nefes alırken zorlanma.
• Vücutta morluk ya da bir yaralanma izi.
• Kolik dördüncü aydan sonra da sürüyorsa ya da artık baş edemediğini hissediyorsan.

Ağlama zayıf, tiz ya da her zamankinden çok farklı geliyorsa 112'yi ara ya da en yakın acile git. Bunlardan hangisinin ne kadar acil olduğunu hekimin belirler; içgüdün bir şeylerin yolunda gitmediğini söylüyorsa onu ciddiye al.

Sık sorulanlar

Kolik kaç ay sürer?

Çoğu bebekte ilk haftalarda başlar, altıncı hafta civarında en yoğun hâline gelir ve 3-4 aylıkken geçer. Az sayıda bebekte altı aya kadar uzayabilir; dördüncü aydan sonra sürüyorsa hekime danışmak gerekir.

Kolik olan bebek nasıl susturulur?

Tek bir çözüm yok; kucakta dik tutmak, yavaşça sallamak, taşıyıcıyla yürümek, beyaz gürültü, ılık banyo, emzik ve ince bir örtüyle sarmak çoğu bebekte işe yarar. Bir yöntemi bırakmadan önce birkaç dakika denemek, art arda hepsine geçmekten daha etkilidir.

Kolik bebeğe çay ya da kolik damlası verilir mi?

İlk altı ayda bebeğe anne sütü ya da mama dışında bir şey verilmez; bitki çayları buna dâhil. NHS, kolik damlaları, bitkisel karışımlar ve probiyotik takviyelerin işe yaradığına dair kanıt bulunmadığını belirtiyor.

Kolik bebeğin gelişimini etkiler mi?

Kolikli bebeklerin çoğu normal beslenir ve kilo alır, kolik de kalıcı bir iz bırakmadan geçer. Kilo alımı yavaşladıysa ya da ağlamaya başka belirtiler eşlik ediyorsa bu kolikle açıklanmaz, hekime görünmek gerekir.