Bebeklerde kabızlık: nasıl anlaşılır, ne iyi gelir?

Üç gündür bezde kaka yok; bu sabah da kıpkırmızı kesilip ıkındı, ağladı, yine bir şey çıkmadı. Kabız mı oldu, yoksa sen mi fazla kafaya takıyorsun, bir türlü karar veremiyorsun. Cevabın büyük kısmı takvimde değil, bezin içinde.

Bebeklerde kabızlık, kakanın seyrek gelmesiyle değil, sert, kuru ve zor çıkmasıyla anlaşılır. Yalnız anne sütü alan bir bebek ilk aydan sonra birkaç gün, hatta bir hafta kaka yapmayabilir; kaka yumuşak geldiği sürece buna kabızlık denmez. Ikınma, yüz kızarması ve ağlama da tek başına kabızlık işareti değil.

Kabızlık mı, sadece ıkınma mı

Bebeğin karın kasları henüz zayıf. Bu yüzden yumuşacık bir kakayı çıkarırken bile ıkınır, kızarır, bazen ağlar. Bezi açtığında macun kıvamında bir kaka görüyorsan, onca gürültüye rağmen ortada kabızlık yok demektir.

Kabızlığı asıl düşündüren işaretler şunlar; birkaçı bir aradaysa daha da anlamlı:

• Kaka sert ve kuru, küçük topaklar ya da keçi pisliği gibi taneler hâlinde
• Bebek on dakikadan uzun ıkınıyor ama bir şey çıkmıyor
• Kaka yaparken belirgin biçimde canı yanıyor gibi görünüyor
• Huzursuzluk, karında şişlik ya da her zamankinden fazla kusma eşlik ediyor
• Eskisinden az emiyor, iştahsız ve gazlı görünüyor
• Kakanın üstünde ya da bezde kan izi var
• Kaka sıklığında, bebeğin kendi düzenine göre belirgin bir azalma var

Ölçü bebeğin kendi düzeni. Komşunun bebeği her gün yapıyor diye seninki geride değil.

Bebeklerde kabızlık neden olur, döneme göre

Kabızlığın en sık sebebi beslenmede bir şeyin değişmesi. O yüzden bebeğin hangi dönemde olduğuna bakmak işi kolaylaştırır.

• Yalnız anne sütü: Bu dönemde seyrek kaka tek başına sorun sayılmaz; ilk aydan sonra birkaç gün, hatta bir hafta ara verilebilir. Tek istisna ilk ay: o haftalarda kakanın çok seyrek gelmesi bebeğin yeterince emmediğini düşündürebilir, bunu hekimine söylemek gerekir.
• Mama ya da mamaya geçiş: Mama alan bebekler çoğu gün kaka yapar, arada bir iki gün boşluk olabilir. Anne sütünden mamaya geçiş, bağırsakların yeni düzene alıştığı kısa bir kabızlık dönemi başlatabilir.
• Ek gıdaya geçiş: Sindirim sistemi katı yiyeceklere alışırken kaka sertleşebilir; menüde lif ve sıvı az kalırsa ihtimal artar. Ek gıdaya başlarken yeni besinleri tek tek denemek, kabızlığın hangi besinle başladığını görmeyi de kolaylaştırır.

Bunların dışında bağırsak kaslarını ya da sinirlerini etkileyen hastalıklar, bazı ilaçlar ve başka tıbbi durumlar da kabızlık yapabilir. Seyrek görülürler; ev önlemleriyle düzelmeyen kabızlıkta hekimin sebebi ayrıca araştırması bu yüzden.

Bir de kısır döngü var: sert kaka acıtır, acıdan çekinen çocuk kakasını tutar, tutulan kaka daha da sertleşir. Bu döngü daha çok tuvalet eğitimi yaşındaki çocuklarda görülür; kabızlığı uzatmadan çözmenin önemi de buradan geliyor. Uzun süren kabızlık makatta basur gibi sorunlara da zemin hazırlayabilir.

Bebeklerde kabızlığa ne iyi gelir

Evde yapabileceklerin bebeğin yaşına göre değişir. İki aydan küçük bir bebekte kabızlıktan şüpheleniyorsan ev çözümü denemeden hekimine göstermek en doğrusu. Daha büyük bebeklerde şunlar denenebilir:

• Karın masajı: Bebeği sırtüstü yatır, avucunu göbeğinin çevresinde saat yönünde, yavaş ve hafif baskıyla gezdir. Beslenmeden hemen sonra değil, araya biraz zaman koyarak.
• Bisiklet hareketi: Bacaklarını tutup pedal çevirir gibi yavaşça hareket ettir, ara ara dizlerini karnına doğru hafifçe yaklaştır.
• Ilık banyo: Ilık suda birkaç dakika rahatlamak bazı bebeklerde kakayı kolaylaştırır.
• Anne sütü alıyorsa: Emzirmeyi sıklaştırmak. İlk altı ayda su eklenmez.
• Mama alıyorsa: Öğün arasında su vermek gerekip gerekmediğini hekimine sor; altı aydan küçük bebeklerde bu ancak kaynatılıp soğutulmuş su olabilir.
• Ek gıdaya geçtiyse: Öğünlerin yanına su eklemek ve lifli seçenekleri artırmak. Kaynaklar özellikle kuru erik, kayısı, şeftali, armut, erik, bezelye, fasulye ve ıspanak gibi besinleri sayıyor; MedlinePlus bunlardan birini günde iki kez sunmayı öneriyor. Pişmiş sebzeyi ister püre ister parmak yiyecek olarak ver, lif aynı.

Bazı yabancı kaynaklar küçük bebeklere az miktarda meyve suyu da öneriyor. İlk altı ayda yalnız anne sütü ya da mama kuralı geçerli olduğundan, ek gıdaya başlamamış bir bebeğe meyve suyu vermeden önce hekimine sor.

Zeytinyağı, bal ve büyüklerin diğer tarifleri

Kabız bir bebeği gören herkesin bir tarifi vardır. Bazıları zararsız, bazıları değil.

Zeytinyağı en sık duyduğun öneri olabilir. Medical Park'ın rehberi, ek gıda dönemindeki bebeklerde zeytinyağının hekime danışarak kullanılabileceğini söylüyor; yani ek gıdaya başlamamış bir bebek için değil, her gün kendi kararınla uygulayacağın bir çözüm olarak da değil.

Bal ise listeden tamamen çıkar: bir yaşından önce bal verilmez, kabızlık için de verilmez. Şekerli su da verme; makattan sabun parçası ya da termometre ucuyla uyarmak gibi usulleri de hekimine sormadan deneme. Fitil, lavman ya da müshil gibi bağırsağı boşaltan her şey ancak hekim önerisiyle kullanılır; bunlar beslenme ve sıvı düzenlemesi yetmediğinde düşünülen basamaklar.

Bebeklerde kabızlık kaç gün sonra tehlikeli olur

Bu soruya tek bir gün sayısıyla cevap vermek yanıltıcı, çünkü anne sütü alan sağlıklı bir bebek bir hafta kaka yapmayabilir. Gün sayısı ancak yanına başka işaretler eklendiğinde anlam kazanır. Mamayla ya da ek gıdayla beslenen bir bebek birkaç gündür kaka yapmıyor, buna kusma ya da belirgin huzursuzluk da ekleniyorsa beklenmez, aynı gün hekime gidilir. Medical Park'ın rehberi de kaka birkaç günü aşkın süre gelmediğinde hekime danışmayı öneriyor. Ev önlemlerine rağmen düzelmeyen ya da sık tekrarlayan kabızlıkta da sebebi hekiminin araştırması gerekir; çünkü kabızlık uzadıkça çözmesi zorlaşıyor.

Doktora ne zaman

• Bebeğin iki aydan küçükse ve kabız olduğunu düşünüyorsan
• Kakada ya da bezde kan görürsen
• Kabızlığa kusma, karında belirgin şişlik ya da sürekli huzursuzluk eşlik ediyorsa (beklemeden)
• Bebek beslenmeyi reddediyor ya da ıslak bezleri azaldıysa
• Ateş, halsizlik ya da kilo alımında durma varsa
• Ev önlemlerine rağmen birkaç gün içinde düzelme yoksa ya da kabızlık sık tekrarlıyorsa

Hangi tedavinin gerektiğine ve ne kadar beklenebileceğine hekimin karar verir. Kaka sıklığını not etmek, gerekirse bezin fotoğrafını çekmek muayenede anlatmayı kolaylaştırır. Bebek bir de her akşam aynı saatlerde ağlıyorsa bunun kolikle karışıp karışmadığını da hekimine sorabilirsin.

Sık sorulanlar

Kabız olan bebeğe nasıl kaka yaptırılır?

Karın masajı, bisiklet hareketi ve ılık banyo çoğu bebekte işe yarar. Ek gıdaya geçmiş bebekte su ve lifli besinler eklenir; makattan uyarma, fitil ya da lavman ancak hekim önerisiyle denenir.

Kabız olan bebeğe zeytinyağı verilir mi?

Ek gıdaya başlamış bebeklerde hekime danışarak kullanılabileceği söyleniyor. Ek gıdaya başlamamış bir bebeğe ya da hekime sormadan her gün verilecek bir çözüm olarak önerilmiyor.

Bebeklerde kabızlık en hızlı nasıl geçer?

Tek bir hızlı çözüm yok. Masaj, bisiklet hareketi, ılık banyo ve ek gıdadaysa su ile lif ilk denenecekler; bunlar yetmezse hekim bir sonraki basamağa geçer. Kendi kararınla müshil ya da fitil vermek doğru değil.

Bebeğim kabız değil ama kakasını yapamıyor, ne yapmalıyım?

Kaka yumuşak çıkıyorsa uzun ıkınma büyük ihtimalle zayıf karın kaslarından kaynaklanıyor. Bacaklarını karnına doğru hafifçe kıvırmak ona destek olur; kan, kusma ya da belirgin ağrı görürsen hekimine göster.