Bebeklerde göz çapaklanması: tıkalı kanal mı, enfeksiyon mu?

Sabah bebeğin kirpikleri birbirine yapışmış. Islattığın pamuğa gözün köşesinden kuru, sarımsı bir kabuk takılıyor; altından yaşlı, parlak bir göz çıkıyor. Neyin ne olduğunu çapaktan çok gözün beyazı söylüyor.

Bebeklerde göz çapaklanmasının en sık nedenlerinden biri tıkalı gözyaşı kanalı; çoğu bir yaşına kadar az müdahaleyle ya da kendiliğinden açılıyor. Gözün beyazı belirgin kırmızıysa, kapak şişmişse ya da akıntı bol ve sarı yeşilse akla enfeksiyon gelir, çocuk doktoruna gidilir. 30 günden küçük bebekte kırmızı, yapışkan göz beklemeden hekime gösterilir.

Bebeğin gözü neden çapaklanır

Gözyaşı, gözün üzerinden akıp burna açılan ince bir kanaldan boşalır. Bazı bebeklerde bu kanal dar kalıyor ya da ucunda ince bir zar bulunuyor. Yaş boşalamayınca bebek ağlamasa da göz sulanıyor, kirpiklerde kuru kabuk birikiyor. KidsHealth'e göre birçok bebek bu tıkanıklıkla doğuyor ve belirtiler genellikle doğumdan sonraki ilk 12 hafta içinde başlıyor.

Çapağın öteki sık nedeni göz enfeksiyonu, yani konjonktivit. Tahriş ve alerji de benzer bir görüntü verebiliyor. Göz çevresinde kuru, pullu bir kızarıklık da varsa akla çapaktan çok egzama gelmeli.

Tıkalı kanal mı, enfeksiyon mu, nasıl ayırırsın

• Tıkalı kanalı düşündüren: Gün boyu sulanan göz, kirpiklerde kuru kabuk, bebeğin rahat olması. Bebek gözünü ovuşturunca hafif bir kızarıklık olabiliyor.
• Enfeksiyonu düşündüren: Gözün beyazında belirgin kızarıklık, sarı ya da yeşil yapışkan akıntı, şişmiş göz kapağı. Konjonktivit çoğunlukla iki gözde birden görülür; gözde yanma, kaşıntı ve kirpikleri yapıştıran irin eşlik eder.
• İkisi birlikte de olabilir. Tıkalı kanalı olan bebek enfeksiyon kapabilir; bu yüzden "geçen hafta da böyleydi" diye geçiştirmek yerine değişimi izlemek gerekiyor.

Gözde sümüksü çapak neden olur

Sarı ya da yeşil, yapışkan ve bol çapak çoğunlukla enfeksiyona işaret ediyor. AAP'ye göre bakteriyel enfeksiyonlar genellikle antibiyotikli göz damlasıyla tedavi edilir, virüs kaynaklı olanlarda ise antibiyotik kullanılmaz; tablo genellikle 7 ila 10 gün sürüyor. Hangisi olduğuna ve damlanın gerekip gerekmediğine çocuk doktoru karar verir.

NHS, irinli konjonktivitin bulaşıcı olduğunu söylüyor. Bebeğin gözüne dokunmadan önce ve sonra ellerini yıka, her göz için ayrı pamuk kullan. Bebek kreşe gidiyorsa, kreşteki sık hastalanma döneminin parçalarından biri de bu olabiliyor.

Bebeklerde gözde çapaklanmaya ne iyi gelir

Temizlik için kaynatılıp soğutulmuş su ve temiz pamuk yetiyor (NHS). Sırası şöyle:

• Önce ellerini yıka.
• Temiz bir pamuğu kaynatılıp soğutulmuş suya batır, hafifçe sık; damlayacak kadar ıslak olmasın.
• Gözü burna yakın iç köşeden dışa doğru sil.
• Her silişte ve her gözde yeni pamuk kullan.
• Bitince ellerini yeniden yıka.

NHS aynı yöntemi bebek banyosu rehberinde de anlatıyor; banyonun geri kalanı için yenidoğan banyosu ve temizliği yazısına bakabilirsin.

Tıkalı kanal varsa hekim, göz kapağının köşesine uygulanan bir masajı gösterebilir. KidsHealth bunun evde günde birkaç kez, birkaç ay sürdürülebildiğini yazıyor. Kaynaklarda adım adım bir tarif yok; kendi başına denemek yerine tekniği muayenede hekimden iste.

Anne sütü damlatmak işe yarar mı

Bu öneri büyüklerden sık duyulur. Okuduğumuz kaynakların hiçbiri anne sütünü göz çapağı ya da göz enfeksiyonu için önermiyor; yararını gösteren bir bilgiye de rastlamadık. AAP yenidoğan göz enfeksiyonlarında erken tedavinin önemini vurguluyor; denemekle geçen günler gerçek bir enfeksiyonun tedavisini geciktirebilir. Bebeğin gözüne ne damlatılacağını çocuk doktoruna sor.

Bebeklerde göz çapaklanması ne zaman geçer

Tıkalı kanalın açılma süresi bebekten bebeğe değişiyor. KidsHealth, çoğunun bir yaşına kadar az müdahaleyle ya da hiç müdahale olmadan düzeldiğini, özellikle 6 aydan küçük bebeklerde kendiliğinden açılmanın sık olduğunu söylüyor. Açılmazsa ya da göz tekrar tekrar enfekte oluyorsa işi göz doktoru devralıyor; kanalı açan küçük işlemler var. Enfeksiyona bağlı çapak ise genellikle 7 ila 10 gün içinde geçiyor.

Doktora ne zaman

• 30 günden küçük bebekte gözler kırmızı ve yapışkansa aynı gün hekime git (NHS acil randevu diyor).
• Gözün beyazı belirgin kırmızı, göz kapağı şiş ya da akıntı sarı yeşil ve bolsa.
• Bebek ışıktan rahatsız oluyorsa, gözünü açmak istemiyorsa ya da görmesinde bir değişiklik fark ettiysen (NHS bunları acil işaret sayıyor).
• Çapak bir hafta içinde düzelmiyorsa.
• Kanal kendiliğinden açılmıyorsa ya da göz tekrar tekrar enfekte oluyorsa: göz doktoru.
• Başkasına yazılmış ya da önceden açılmış göz damlasını, merhemi hiçbir zaman kullanma (AAP).

Neyin acil olduğuna ve hangi tedavinin uyacağına hekim karar verir.

Sık sorulanlar

Bebeklerde göz çapaklanması ne zaman tehlikeli?

Gözün beyazı belirgin kırmızıysa, göz kapağı şişmişse, akıntı sarı yeşil ve bolsa ya da bebek 30 günden küçükken gözleri yapışkansa hekime gitmek gerekir. Işıktan rahatsızlık ve görmede değişiklik de acil işaret sayılıyor.

Bebeklerde gözde çapaklanmaya ne iyi gelir?

Kaynatılıp soğutulmuş suya batırılmış temiz pamukla iç köşeden dışa doğru silmek, her göz için ayrı pamuk kullanmak. Tıkalı kanalda hekim masaj gösterebilir; enfeksiyonda damlayı hekim yazar.

Bebeğin gözü neden çapaklanır?

En sık nedenler tıkalı gözyaşı kanalı ve göz enfeksiyonu. Tahriş ve alerji de çapak yapabiliyor.

Bebeklerde göz çapaklanması için anne sütü işe yarar mı?

Okuduğumuz kaynaklarda anne sütü önerisi yok. Temizlik için kaynatılıp soğutulmuş su, enfeksiyonda ise hekimin yazdığı damla kullanılıyor.