Aşı günü: İkiniz için de kolaylaştıran ipuçları

Aşı günü çoğu annenin takvimde kırmızıyla işaretlediği gün. Bebeğin ağlayacağını biliyorsun ve o ağlamayı duymadan önce bile yoruluyorsun. İyi haber şu: günü kolaylaştıran şeyler büyük jestler değil, birkaç küçük hazırlık.

Türkiye'de ulusal aşı takvimi aile sağlığı merkezlerinde ücretsiz uygulanıyor. Hangi aşının hangi randevuda yapılacağını Sağlık Bakanlığı'nın güncel takvimi ve aile hekimin belirliyor; uygulama da bu takvimi senin için takip ediyor.

Aşı neden randevu gününde yapılıyor

Takvimdeki aralıklar keyfi değil. Her doz, bağışıklık sisteminin bir öncekine verdiği yanıtın üstüne biniyor; aralar çok kısaltıldığında yanıt zayıf kalıyor, çok uzadığında koruma arası açılıyor.

Bu yüzden randevu gününü kaçırmamak, ertelenen her gün için küçük bir fark yaratıyor. Takvimin kendisi Sağlık Bakanlığı tarafından belirleniyor ve zaman zaman güncelleniyor; en doğru bilgi aile hekimininki ve Bakanlığın yayımladığı güncel takvim.

Gitmeden önce hazırlayacakların

• Aşı kartını ya da çocuk sağlık karnesini yanına al. Hangi dozun ne zaman yapıldığının kaydı yıllarca işine yarıyor.

• Bebeğe kolay çıkan bir kıyafet giydir. Küçük bebeklerde aşı genellikle uyluk bölgesine yapılıyor, büyüklerde kola; çıt çıtlı bir body ya da bol bir tulum işi kolaylaştırıyor.

• Randevuyu bebeğin en sakin olduğu saate almaya çalış. Aç ve uykusuz bir bebekle aşı günü herkes için zorlaşıyor.

• Emziriyorsan randevudan hemen önce doyurmak yerine, aşı sırasında emzirebilmek için biraz bekleyebilirsin.

• Sen de hazırlıklı git: su, atıştırmalık, bebeğin sevdiği bir oyuncak. Bekleme süresi uzayabilir.

Aşı sırasında ne işe yarıyor

Bebeğini kucağında, göğsüne yakın tutmak en etkili yöntemlerden biri. Ten teması, tanıdık koku ve senin sesin birlikte çalışıyor.

Emzirmek de güçlü bir sakinleştirici. Emzirmiyorsan bebeği sallamak, sakin bir sesle konuşmak ya da sevdiği bir şarkıyı söylemek benzer işi görüyor.

NHS'in ebeveynlere verdiği tavsiyelerden biri, kendi sakinliğini korumak. Bebek iğneden çok senin yüzünü okuyor; gergin bir ses tonu onu da geriyor. İğneyi izlemek sana zor geliyorsa bebeği sağlık çalışanının tutmasını isteyebilirsin, bunda utanılacak bir şey yok.

Büyük bebeklerde ve çocuklarda, ne olacağını önceden basit cümlelerle anlatmak işe yarıyor: kısa sürecek, biraz batacak, sonra geçecek. Olmayacak bir şeyi söz vermemek önemli; "hiç acımayacak" demek bir sonraki randevuyu zorlaştırıyor.

Aşıdan sonra ne beklenir

Enjeksiyon yerinde kızarıklık, şişlik ve dokununca hassasiyet çok yaygın ve genellikle birkaç gün içinde geçiyor. Huysuzluk, iştahsızlık, uykululuk ya da hafif ateş de olabiliyor; bunlar bağışıklık sisteminin çalıştığını gösteriyor.

Günü sakin planla. Aşı günü misafir günü ya da uzun alışveriş günü olmasın. Bol temas, bol kucak ve istediği kadar emzirme çoğu bebekte yeterli.

İğne yerine soğuk ve temiz bir bez koymak rahatlatabilir. Ateş düşürücü ya da ağrı kesici kullanıp kullanmayacağına, kullanılacaksa hangisini ve ne kadar vereceğine hekimin karar verir; kendi başına ilaç verme.

Aynı randevuda birden fazla aşı yapılması çok yaygın ve bu bebeğin bağışıklık sistemini zorlamıyor. Bebekler gün içinde çok daha fazla mikropla karşılaşıyor; birkaç doz bir arada verildiğinde yanıt da ayrı ayrı verildiğindeki kadar güçlü oluyor.

Aşı sonrası günü nasıl geçireceksin

İlk saatler genellikle en huysuz saatler. Bebeğin kucakta kalmak isteyebilir, daha sık emmek isteyebilir, normalden uzun uyuyabilir. Üçü de beklenen şeyler.

O gün uyku düzeninin bozulması da yaygın. Yaşına göre uyanık kalabileceği süreyi zorlamamak, gün içinde fazladan bir uykuya izin vermek işi kolaylaştırıyor; uyanıklık pencereleri yazısındaki tablo bu günlerde pusula olarak işe yarar.

Akşam rutinini bozmamaya çalış. Her şeyin alıştığı gibi ilerlemesi, bebeğin günü daha çabuk kapatmasına yardım ediyor.

Aşı kaçtıysa ne olur

Bir doz gecikti diye baştan başlamak gerekmiyor. Aile hekimine danış, takvim kaldığı yerden tamamlanıyor. Hastalık, seyahat ya da unutma yüzünden gecikme çok yaygın.

Hafif bir soğuk algınlığı genellikle aşıya engel değil ama karar hekimin. Bebeğin hasta olduğu bir günde randevuyu erteleyip ertelemeyeceğini aramadan önce sorman en pratiği. Kreşe başlayan çocukların neden sürekli hasta olduğunu ve hangi enfeksiyonun beklenebileceğini kreşe başlayan çocuk yazısında anlattık; soğuk algınlığı ile gribi ayırmak için grip mi soğuk algınlığı mı yazısına bakabilirsin.

Aşı kartını saklamanın değeri

Kreş kaydı, okul kaydı, yurt dışı başvurusu ve hekim değişikliği gibi anlarda ilk istenen belge aşı kaydı oluyor. Kartın fotoğrafını çekip telefonunda tutmak, kartı kaybettiğin günü kurtarıyor.

Kayıtlar e-Nabız üzerinden de görünüyor. Yine de kâğıt kartı saklamak, sistemin kesintili olduğu ya da başka bir ildeki bir sağlık kuruluşuna gittiğin durumlarda işini görüyor.

Birden fazla çocuğun varsa kartları ayrı ayrı ve aynı yerde tutmak, hangi çocuğun hangi dozda olduğunu karıştırmanı önlüyor.

Doktora ne zaman

Aşağıdaki durumlar aşıdan bağımsız olarak her zaman geçerli. Bunlardan biri varsa beklemeden aile hekimine ya da en yakın sağlık kuruluşuna başvur:

• Yenidoğan döneminde ya da çok küçük bir bebekte ateş çıktıysa; bu yaşta ateşin kendisi tek başına değerlendirilmeli, eşiği hekimin belirler

• Ateş yüksek seyrediyor, düşmüyor ya da birkaç günden uzun sürüyorsa

• Havale, kasılma ya da bilinç bulanıklığı varsa

• Nefes almakta zorlanma, hırıltı, kaburgaların içeri çekilmesi ya da morarma varsa

• Durdurulamayan, saatlerce süren ağlama ya da fışkırır tarzda kusma varsa

• Enjeksiyon yerindeki kızarıklık ve şişlik günler içinde azalacağına artıyorsa

• Yüzde, dudaklarda ya da dilde şişme, yaygın döküntü varsa; bu nadir ama acil bir tablo

Nefes almakta zorlanma, morarma ya da havale varsa doğrudan 112'yi ara.

Sık sorulanlar

Aşıdan sonra ateş çıkarsa ne yapmalıyım?

Hafif ateş aşı sonrası yaygındır. Bebeği ince giydir, sıvı almasını destekle ve izle. İlaç verip vermeyeceğine, verilecekse hangisini ve ne kadar vereceğine hekimin karar verir. Ateş yüksek seyrediyor ya da bebek çok küçükse beklemeden ara.

Bebeğim hastayken aşı yaptırabilir miyim?

Hafif bir soğuk algınlığı genellikle engel değildir ama bunu randevudan önce aile hekimine sormak en doğrusu. Ateşli ve belirgin hasta bir bebekte randevu ertelenebilir.

Aşıdan sonra bebeğimi banyo yaptırabilir miyim?

Evet, aşı banyoya engel değil. İğne yerini ovalamamak ve o gün bebeği yormamak yeterli.