Rotavirüs aşısı gerekli mi? Ücreti, yan etkileri ve zamanlaması

Bir aşı daha mı? Çocuk doktorunun verdiği listede yeni bir satır: rotavirüs. Ağızdan veriliyormuş, ücretliymiş. Yaptıran "iyi ki" diyor, yaptırmayan "bir şey olmadı" diyor, sen ise bebeğin için neyin doğru olduğunu öğrenmek istiyorsun.

Rotavirüs aşısı iğne değil, bebeğin ağzına damlatılan, zayıflatılmış canlı virüs içeren bir sıvı. Bebeklerde ağır ishale ve sıvı kaybına yol açabilen rotavirüse karşı koruyor. Enfeksiyonu tümüyle engellemiyor ama ağır geçirme ve hastaneye yatma ihtimalini belirgin biçimde azaltıyor. Bakanlığın aşı takviminde yok; isteğe bağlı ve ücretli. Kararı zorlaştıran şey aşının kendisi değil, zamanlaması: ilk doz için bebeğin yaşına bir üst sınır var.

Rotavirüs aşısı gerekli mi

Zorunlu değil. Yaptırmayan bebek mutlaka hastalanır diye bir şey de yok. Ama rotavirüs bebeklik çağının en bulaşıcı ishal etkenlerinden biri. Dışkıyla bulaşıyor, oyuncakta ya da banyo musluğunda haftalarca canlı kalabiliyor. Hastalık çoğu çocukta birkaç günde geçiyor; işin zor tarafı, kusma ve sulu ishalin getirdiği sıvı kaybı. Aşılanmamış küçük çocuklarda orta ve ağır seyir daha sık görülüyor. Kreşe başlayan çocuklarda ishal salgınlarının sık çıkması da bu yüzden şaşırtıcı değil.

Aşının işe yaradığına dair sayılar şöyle. Aşı, rotavirüs enfeksiyonunu aşılı her on bebekten yedi ya da sekizinde önlüyor. Rotavirüs aşısını rutin takvime alan ABD'de beş yaşın altındaki çocukların hastane yatışları yaklaşık yüzde 75 azalmış. Ağır rotavirüs enfeksiyonu geçiren çocuklardaki nöbet riski de yaklaşık beşte bir azalıyor; aşılı çocuklar çevrelerindeki bağışıklığı zayıf çocukları dolaylı olarak koruyor. Bu rakamlar yurt dışında, rutin aşılama yapılan ülkelerde ölçüldü; senin bebeğin için ne anlama geldiğini hekimin söyler. Aşı yalnızca rotavirüse karşı; norovirüse ya da başka mikroplara bağlı ishali önlemiyor.

Rotavirüs aşısı kaçıncı ayda yapılır

Tek bir cevabı yok; uygulama markaya ve hekimin planına göre değişiyor. Bu aşının başlangıç penceresi dar: ilk doz için bebeğin yaşına bir üst sınır var, o sınır geçildikten sonra genellikle aşıya başlanmıyor. Yani "bir düşüneyim, sonra yaptırırım" demek burada farkında olmadan hayır demek olabiliyor.

ASM'de ve e-Nabız'da görünen Bakanlık aşı takvimi rotavirüsü içermiyor; bu aşının zamanını kendin sormak zorundasın. Bebek çok küçükken, daha ilk aşı randevusundan önce çocuk doktoruna ya da aile hekimine açmak en iyisi. Doz sayısı da markaya göre değişiyor; hangisinin yapılacağını ve toplam kaç doz olduğunu o görüşmede öğrenirsin. Damla aşı öbür bebeklik aşılarıyla aynı gün yapılabiliyor, ayrı bir randevu gerekmeyebilir.

Ücreti ne kadar, kim karşılıyor

Devlet karşılamıyor. Tek bir rakam da yok; hastaneye ve yıla göre değişiyor, geçen yılın fiyatı bugün tutmayabilir. En doğrusu aşıyı yaptıracağın yeri arayıp sormak. Söyledikleri fiyat tek doz mu, tüm seri mi; bunu da sor, ikisi aynı şey değil.

Aşıdan sonra neler görülebilir

Çoğu bebekte kısa süren hafif belirtiler.

• Huzursuzluk, her zamankinden daha çok ağlama
• Hafif ishal
• İştahsızlık, ara sıra kusma
• Hafif ateş ya da alışılmadık uyku hali

Bebek aşıyı hemen kusarsa damla bazen o an yeniden veriliyor, bazen tekrar gerekmiyor. Kararı o an aşıyı yapan hekim ya da hemşire verir; senin söylemen gereken tek şey bebeğin kustuğu.

Aşıdan sonra bebek her zamanki gibi beslenebiliyor, günü de her zamanki gibi akıyor. Bez değiştirirken dikkat edilecek tek şey şu: aşıdan sonraki birkaç hafta bebeğin kakasında zayıflatılmış virüs bulunabiliyor. Risk çok küçük; bez değiştirdikten sonra ellerini iyice yıkaman yeter.

Rotavirüs aşısı kimlere yapılmaz

Daha önce bu aşıya ya da içeriğine ciddi alerji gösteren bebeklere yapılmıyor; bebekte lateks alerjisi şüphesi varsa bunu da söyle. Ağır bağışıklık yetersizliği (SCID) olanlara ve geçmişte bağırsak düğümlenmesi (invajinasyon) geçirenlere de yapılmıyor. Bebek o gün ishalli, kusuyor ya da ateşliyse iyileşmesi bekleniyor; basit bir nezle engel değil. Hamilelikte ya da emzirirken bağışıklığı baskılayan biyolojik bir ilaç kullandıysan bunu aşıdan önce söyle; bu da aşının yapılmadığı durumlar arasında.

Doktora ne zaman gidilir

• Aşıdan sonraki günlerde dinmeyen, bebeğin dizlerini karnına çekerek ağladığı ağlama nöbetleri
• Sürekli kusma ya da dışkıda kan, jöle kıvamında mukus
• Karında şişlik, emmeyi reddetme
• Islak bez sayısında azalma, ağız kuruluğu, gözyaşsız ağlama, çökük bıngıldak
• Ateşin ya da ishalin uzaması

Bunlardan biri varsa beklemeden aile hekimine, ASM'ye ya da en yakın acile git; durum ağırsa 112'yi ara.

Rotavirüs kapmış bebekte ne yapılır

Tedavinin özü sıvı: tuz dengesi ayarlı rehidrasyon çözeltisi, bebek kusuyorsa küçük yudumlarla ve sık sık. Aşılı olsun olmasın bebek hastalanabilir; bunu da bilmek iyi. Çözeltinin nasıl hazırlanacağını ve ne kadar verileceğini çocuk doktoruna sor. Antibiyotik virüse işlemiyor, üstelik ishali artırabiliyor; elma suyu da öyle. Islak bez sayısı azalıyor, bebek uyuşuk ya da gözyaşı kalmadıysa sıvı kaybı belirtileri başlamış olabilir.

Aşı günü için işi kolaylaştıran küçük hazırlıklara da bir göz at; bebeğe de sana da iyi gelir. Rotavirüs aşısında son söz çocuk doktorunun; sana düşen, soruyu ilk randevuya kadar götürmek.

Sık sorulanlar

Rotavirüs aşısı kaçıncı ayda yapılır?

Bunu hekimin belirler. İlk doz için bebeğin yaşına bir üst sınır var; bu yüzden konuyu bebek çok küçükken çocuk doktoruyla konuşmak gerekiyor.

Rotavirüs aşısı yapılmazsa ne olur?

Bebek rotavirüs kapabilir; çocukların büyük bölümü beş yaşına kadar bu hastalığı geçiriyor. Çoğu birkaç günde atlatıyor, bir kısmında kusma ve ishal sıvı kaybına, hatta hastane tedavisine kadar gidebiliyor.

Rotavirüs aşısının yan etkileri neler?

Huzursuzluk, hafif ishal, kusma, iştahsızlık ve ara sıra hafif ateş görülebiliyor. Çok nadir de olsa bağırsak düğümlenmesi bildiriliyor; aşıdan sonraki günlerde dinmeyen ağlama ve kanlı dışkıya dikkat.

Aşıyı yaptırınca bebek bir daha rotavirüs kapmaz mı?

Kapabilir. Aşı koruyor ama yüzde yüz değil; aşılı çocuklarda da hastalık görülebiliyor.

Rotavirüs aşısı iğne mi?

Hayır, bebeğin ağzına damlatılan bir sıvı. Öbür bebeklik aşılarıyla aynı gün yapılabiliyor, ayrı randevu gerekmeyebilir.

Rotavirüs aşısı ücretli mi?

Evet; Bakanlığın aşı takviminde olmadığı için devlet karşılamıyor. Fiyat hastaneye ve yıla göre değişiyor; sorarken tek doz mu, tüm seri mi diye netleştir.