BCG aşısı nedir? Kolda iz neden kalır, çıkmazsa ne olur?

BCG aşısı bebeğin vereme yakalanmasını engellemiyor; aşılı biri yine de verem olabilir. Aşının işi başka: küçük çocuklarda ölümcül olabilen yaygın tüberkülozu ve tüberküloz menenjitini, yani hastalığın ağır biçimlerini önlemek. O zaman kolda kalan iz neyin işareti, çıkmazsa ne olur? İz her bebekte çıkmıyor, ona da geleceğiz.

BCG (verem aşısı) deri içine yapılan bir aşı; adı Bacille Calmette-Guérin'in kısaltması. Bakterinin vücuda girmesini değil, hastalığın ağır seyretmesini önlüyor. Uygulandığı yerde önce kabarcık, sonra yara, en sonunda küçük bir iz bırakıyor.

BCG aşısı kimlere yapılır

Aşı özellikle beş yaş altındaki çocukları koruyor ve Sağlık Bakanlığının rutin aşı takviminde yer alıyor. Hangi gün yapılacağı bebeğin takvimine göre değişir; bunu aile hekimin ya da ASM'deki hemşire söyler. Takvimi nereden takip edeceğin ve bebeğin ilk aşılarından hepatit B'nin neden doğumda yapıldığı ayrı birer yazı.

Bir ayrıntı daha: BCG, tüberkülin cilt testini yanlış pozitif çıkarabiliyor; bu yüzden aşılı kişilerde kan testi tercih ediliyor. Bir gün çocuğuna verem testi istenirse BCG aşısı olduğunu söylemeyi atlama.

Aşı günü nelere dikkat edilir

Çocuğun o gün ateşi ya da ciltte enfeksiyonu varsa aşı, çocuk iyileşene kadar erteleniyor. Aşıya çıkmadan önce bebeğin hâlini bir kez daha süzmek, gerekirse aile hekimine telefon etmek yeter. BCG diğer aşılarla aynı gün yapılabiliyor; aynı gün hangi aşıların yapılacağını hekim planlıyor, sana düşen aşı günü bebeğini rahat tutmak. Bağışıklığı zayıf bebeklerde BCG yapılmıyor; bebeğin özel bir sağlık durumu varsa randevuda mutlaka söyle.

Koruma ömür boyu sürmüyor; aşının etkisi zamanla azalıyor ve her zaman tam koruma sağlamıyor. Bu yüzden evde uzun süredir öksüren biri varsa çocuğun aşılı olması, o kişinin hekime gitmesini ertelemeye sebep değil.

Aşı yerinde ne olur, iz ne zaman çıkar

İyileşme sandığından uzun sürüyor; annelerin telaşlandığı yer de burası. Sıra kabaca böyle ilerliyor.

• İlk gün: iğneden hemen sonra deride küçük bir kabarcık olabilir.
• İki üç hafta sonra: sivilce benzeri bir şişlik çıkıyor; bu bir yaraya, bazen ağrılı bir yaraya dönüşebiliyor.
• Sonra: yara kabuk bağlıyor.
• İki ile beş ay arası: şişlik çoğunlukla bu sürede iyileşip ciltte küçük, düz bir iz bırakıyor; birkaç haftada toparlayan da var.

Yani üçüncü haftada kolda sivilceye benzeyen bir şey görmek, bir ay sonra kabuğu hâlâ yerinde bulmak çoğu zaman beklenen seyir. Bebeğin kolunu her gün incelemene gerek yok; yaranın büyüyüp büyümediğine, çevresinin sıcak ve kırmızı olup olmadığına bakman yeter. Verem aşısının izi ne zaman çıkar diye soruyorsan: günü belli değil, haftalar, çoğu zaman aylar sonra.

BCG aşısı yarasına nasıl bakılır

Bölgeyi mümkünse açık bırak. Yara sızıyorsa kabuk bağlayana kadar kuru bir pansuman koyabilirsin. Yara bandı yapıştırma. Krem ya da ev yapımı bir karışım sürmenin işe yaradığını gösteren bir bilgi yok; eline geçeni sürmek yerine önce aile hekimine sormak daha güvenli.

BCG aşısı izi çıkmadı, aşı tutmadı mı

Aşı yerindeki bu şişlik bebeklerin %90-95'inde görülüyor; yani her bebekte olmuyor. İz tek başına aşının tutup tutmadığını göstermiyor, bu yüzden "iz yoksa aşı da yok" demek doğru olmaz. Daha önce BCG olmuş birine tekrar yapılmıyor; kendi kendine "bir daha yaptıralım" demek yerine kararı çocuk doktoruna bırak.

BCG aşısının yan etkileri nelerdir

Çoğu hafif ve geçici. Aşı yerinde ağrı, şişlik ve kızarıklık her aşıda görülebiliyor ve çoğunlukla bir iki gün içinde kendiliğinden geçiyor. Seyrek görülen hafif yan etkiler ateş, baş ağrısı ve aşı yapılan taraftaki koltuk altı bezlerinde şişlik. Daha nadir ve ciddi olanlar ise ağır alerjik reaksiyon ve aşı yerinde irin birikmesi (apse).

Doktora ne zaman gidilir

Şu durumda beklemeden 112'yi ara.

• Aşı sonrası yüzde şişlik, nefes almada zorlanma gibi ani bir değişiklik varsa

Şunlar için aile hekimine ya da çocuk doktoruna başvur.

• Yaranın çevresindeki kızarıklık ve ağrı gün geçtikçe artıyorsa ya da yara kirli, irinli görünüyorsa
• Koltuk altındaki şişlik büyüyor ya da çocuk dokunulunca ağlıyorsa
• Aşıdan sonra ateş yükseliyor, çocuk emmiyor ya da çok halsiz görünüyorsa

Hangisinin ne kadar beklenebileceğine, gerekiyorsa tedavinin ne olacağına aile hekimin ya da çocuk doktorun karar verir.

Sık sorulanlar

BCG aşısı ne zaman yapılır?

Hangi gün yapılacağını Sağlık Bakanlığının aşı takvimi belirler. Bebeğinin ASM'deki aşı kartına bakabilir, e-Nabız'dan da görebilirsin.

BCG açılımı nedir?

Bacille Calmette-Guérin. Halk arasında verem aşısı olarak da biliniyor.

BCG aşısı verem olmayı engeller mi?

Hayır, aşılı biri de verem olabilir. Aşı, küçük çocuklarda ölümcül olabilen yaygın tüberkülozu ve tüberküloz menenjitini önlüyor.

BCG aşısı yeri şişti ve kızardı, ne yapmalıyım?

Aşı yerinde ağrı, şişlik ve kızarıklık sık görülür, çoğunlukla bir iki günde geçer. Yaraya dönen kısmı ise haftalar süren, bakım isteyen ayrı bir süreç. Kızarıklık yayılıyorsa ya da bebek huzursuzsa aile hekimine göster.

BCG aşısından sonra kolda yara çıkması normal mi?

Evet, beklenen bir süreç. Aşı yerinde sivilce benzeri şişlik çoğu bebekte oluşuyor, iki ile beş ay içinde iyileşip iz bırakıyor.

BCG aşısı izi çıkmazsa ne olur?

İz her bebekte çıkmıyor; aşı yerindeki şişlik bebeklerin %90-95'inde görülüyor. İz çıkmadı diye aşının tutmadığı söylenemez; tekrar yapılıp yapılmayacağına çocuk doktoru karar verir.

BCG aşısı başka aşılarla aynı gün yapılır mı?

Evet, yapılabiliyor. Aynı gün hangi aşıların yapılacağını hekim planlar.