Bebeklerde ishal: ne iyi gelir, ne zaman doktora gidilir?

Gecenin ikisini geçmiş, üçüncü bezi değiştiriyorsun. Kaka bezin kenarından taşmış, suya benziyor, kokusu da bildiğin kokuya hiç benzemiyor. Bu ishal mi, yoksa bebeklerin her sulu kakası mı?

Bebeklerde ishal, kakanın bebeğin kendi düzenine göre belirgin biçimde daha sık ve daha sulu olmasıdır. Çoğu zaman bir virüsten olur ve genellikle bir hafta dolmadan kendiliğinden geçer. Asıl iş ishali durdurmak değil, kaybedilen sıvıyı yerine koymaktır: emzirmeye ya da mamaya devam et, bezlerin idrarla ıslanıp ıslanmadığını izle. Kakanın rengine bakıp durmak insanı oyalar; bu gece asıl bilgi işeme bezinde.

Her sulu kaka ishal mi

Hayır. Anne sütü alan bebeğin normal kakası zaten yumuşak ve sulumsudur, içinde tohum gibi küçük parçalar da olur. İlk haftalarda neredeyse her emzirmede bez dolabilir. Ölçü şu: yalnızca sık yapmak ishal değil; kıvam bozulmuşsa ve bebek kendi alışkanlığına göre daha sık, daha sulu kaka yapıyorsa ishal. Yani sorulacak soru "kaç kez" değil, "bu bebeğin her zamankisinden ne kadar uzaklaştı".

Mamayla beslenen bebekte normal kıvam fıstık ezmesine yakın. O kıvam çorbaya doğru kaydıysa dikkat. Bebeğinin kakasının normalde nasıl göründüğünü kaka rengi ve sıklığı yazısında bulabilirsin.

Bebeklerde ishal neden olur

Çocukluk çağı ishallerinin çoğunu virüsler yapıyor. Bunların yanında bakteriler ve parazitler, fazla meyve suyu gibi beslenme değişiklikleri, besin alerjisi ve bazı ilaçlar (antibiyotik dâhil) var. Bulaş çoğunlukla el ve ağız yoluyla oluyor, temiz olmayan su ya da gıda da aynı işi görüyor. Tek bir neden yok; bebek yeni bir ilaç kullanıyorsa ya da yeni bir besine başladıysa bunu hekime mutlaka söyle. Dört yaşın altındaki çocuklar yılda bir iki kez ishal geçirebiliyor; kreşe giden bir bebekte bu sıklık seni şaşırtmasın.

Bebeklerde ishal kaç gün sürer

Çoğu ishal bir hafta dolmadan geçer. Seyir aşağı yukarı şöyle ilerler.

• İlk bir iki gün: virüs ishalinde bebek en çok bu günlerde huzursuz olur. Bez sık değişir, gece uykusu bölünür.
• Üç gün civarı: çoğu ishal 3 ile 6 günde kendiliğinden düzelir; üç günü aşan ishali hekime göstermek gerekir.
• Bir hafta: ishal genellikle 5 ile 7 gün içinde durur; yedi günü geçen ishalde mutlaka hekime danışılır.

Bunlar tipik seyir. Bebek ne kadar küçükse hekimler o kadar az bekliyor; senin bebeğin için kaç gün bekleneceğini aile hekimin söylesin.

Bebeklerde ishale ne iyi gelir

Kısa cevap sıvı. Uzun cevap, sıvı ve bebeğin alıştığı beslenme. Evde işe yarayanlar şunlar.

• Emzirme: emziriyorsan devam et, hatta mümkünse daha sık emzir. Yalnız anne sütü alan bebeklerde sıklığı artırmak çoğu zaman sıvı dengesini tek başına koruyor.
• Mama: her zamanki kıvamda hazırla. "Midesi yorulmasın" diye sulandırmak ilk akla gelen şey ama mama sulandırılmaz.
• Kusma varsa: öğünleri küçült, sayısını artır. Bebek iştahsızsa zorlama; kısa aralıklarla azar azar vermek çoğu zaman daha iyi gidiyor.
• Ek gıda: ek gıdaya geçmiş bebeğe her zamanki yemeklerini vermeye devam edebilirsin: sade yoğurt, pirinç, haşlanmış patates, yağsız et, muz. Yalnız muz, pirinç, elma püresi ve ekmekten oluşan o eski dar diyet artık önerilmiyor; bebeğin kısa sürede her zamanki dengeli beslenmesine dönmesi gerekiyor.

Eczanede hazır satılan ağızdan sıvı tozları hafif ishalin çoğunda gerekmiyor; bunlar daha çok orta şiddetteki ishalde işe yarıyor. Gerekip gerekmediğine, nasıl ve ne kadar süreyle verileceğine hekim ya da eczacı karar verir. Evde tuz ve şekerle kendi karışımını hazırlama; ev yapımı çözeltilerde elektrolit dengesi tutmayabiliyor.

Meyve suyu, gazlı içecek, çay ve şekerli sıvılar ishali artırabiliyor. Mamayla beslenen ya da ek gıdaya geçmiş bebeğe öğünler arasında yudum yudum su verilebilir; ama sıvı ihtiyacı yalnız suyla ya da çayla karşılanmaz. Senin bebeğine ne kadar su uyduğunu hekim söylesin. Bir de, susuz kalır korkusuyla bir seferde çok sıvı içirmek kusmayı artırabilir; az az, sık sık ver.

İshali bıçak gibi kesen bir şey var mı

Yok. Komşunun, büyüklerin ya da eczane rafının "hemen keser" diye önerdiklerinin bebeğe ya faydası yok ya da zararı var. İshal kesici ilaçlar bebeklere ve küçük çocuklara verilmez; önerilerdeki alt yaş sınırı iki ile on iki yaş arasında değişiyor, bebek her hâlükârda bu sınırın altında. Genelde gerekmediği gibi ciddi zarar da verebiliyor. Antibiyotik ishallerin çoğunu yapan virüslere işlemez, hekim önermeden başlanmaz. Bitki çayları da verilmeyecekler arasında.

Ek gıdaya yeni geçtiysen ishalin hangi besinden sonra başladığını bir düşün. Ek gıdada 3 gün kuralı tam da bu yüzden işe yarıyor: suçlu besini ayıklamak kolaylaşıyor.

Sıvı kaybını nasıl anlarsın

En kolay ölçü kaka bezi değil işeme bezi. İshalde asıl tehlike kakanın kendisi değil, bebeğin kaybettiği suyu geri koyamaması. Üç saat ya da daha uzun süre hiç idrar olmaması ve ıslak bezlerin azalması sıvı kaybı işaretidir. Bezi açınca şunlara bak.

• Bez: her zamankinden az ıslanıyor, idrar koyu.
• Ağız: ağız ve dudaklar kuru.
• Gözyaşı: bebek ağlıyor ama gözyaşı yok.
• Gözler: çukura kaçmış gibi.
• Bıngıldak: çökük. Bıngıldağın çökük ve şiş hâllerinin ne anlattığını ayrıca yazdık.
• Cilt: karın derisini hafifçe çimdikleyip bıraktığında yavaş geri dönüyor.
• Hâl: bebek her zamankinden uykulu ya da halsiz.

Bebekler çok çabuk susuz kalabiliyor; bu yüzden ishalli bir bebekte bezi birkaç saatte bir kontrol etmek abartı sayılmaz, gece de dâhil. Sulu kaka idrarı gizleyebilir. Bezde ayırt etmek zorlaşıyorsa son işemenin saatini bir yere not et; hekimle konuşurken ilk söyleyeceğin şey bu olsun.

Bulaş nasıl önlenir

Her bez değişiminden sonra elleri sabunla yıkayarak, kirli kıyafetle çarşafı ayrı ve sıcak suda yıkayarak, havluyu ortak kullanmayarak. Kreşe dönüş için de kusmasız ve ishalsiz en az iki gün geçmesi bekleniyor. İshalin en sık nedeni olan rotavirüse karşı rotavirüs aşısı koruyor. İshalli günlerde bez bölgesi çabuk tahriş oluyor; nazik temizlik ve sık bez değişimi pişiği uzak tutar.

Doktora ne zaman gidilir

Aşağıdakilerden biri varsa beklemeden aile hekimine ya da çocuk doktoruna ulaş. Ne kadar bekleneceğine ve hangisinin ne kadar acil olduğuna hekim karar verir.

• Sıvı kaybı işaretleri: bez az ıslanıyor, gözyaşı yok, ağız kuru, bıngıldak çökük.
• Bebek emmek ya da içmek istemiyor.
• Sürekli kusuyor, içtiğini tutamıyor.
• Kakada kan ya da sümük var.
• İshale ateş eşlik ediyor, özellikle bebek çok küçükse.
• Bebek daha ilk aylarındaysa ishal başlar başlamaz hekime haber vermek gerekir.
• İshal üç günü geçtiği hâlde düzelmiyor; yedi günü geçen ishalde mutlaka hekime danışılır.
• Karın şiş ya da bebek ani ve şiddetli karın ağrısıyla ağlıyor.
• Bebek her zamankinden uykulu, halsiz ya da durmadan huzursuz.

Yeşil ya da sarı-yeşil kusma, tepkisizlik, soluk, morarmış ya da benekli cilt ve nefes almakta zorlanma varsa 112'yi ara.

Sabah olunca aile hekimine açacağın kısa bir telefon bu gece kafandakileri yarıya indirir. Kaç bez değiştirdiğini ve son işemenin ne zaman olduğunu söyleyebilmen yeter.

Sık sorulanlar

Bebeklerde ishal günde kaç kez olursa tehlikeli?

Tehlikeyi belirleyen bir kaka sayısı yok; anne sütü alan bebeklerde sayı zaten yüksek olabiliyor. Asıl bakılan şey sıvı kaybı: bez ıslanıyor mu, ağlarken gözyaşı geliyor mu, bebek emiyor mu? Biri bozulduysa sayıdan bağımsız olarak hekime ulaş.

Bebeklerde hangi renk ishal tehlikelidir?

Tek başına yeşil ya da sarı olması bir şey anlatmıyor. Kanlı, siyah, kil gibi beyazımsı, sümüklü sulu ya da çok sert dışkıda çocuk doktorunu ara.

Bebeklerde her sulu kaka ishal midir?

Hayır. Anne sütü alan bebeğin normal kakası yumuşak ve sulumsudur. İshalden söz edebilmek için kıvamın ve sıklığın bebeğin kendi düzenine göre belirgin biçimde değişmiş olması gerekir.

Bebeklerde ishal kaç gün sürer?

Çoğu ishal bir hafta dolmadan kendiliğinden geçer. Üç günü aşan ishali hekime göstermek, yedi günü geçeni mutlaka danışmak gerekir; bebek ne kadar küçükse o kadar erken.

İshali olan bebeğe mama sulandırılarak verilir mi?

Hayır. Mama her zamanki kıvamda hazırlanır; kusma varsa öğünler küçültülür ve sayısı artırılır.

İshali olan bebek ne zaman doktora götürülmeli?

Sıvı kaybı işareti, emmeyi ya da içmeyi bırakma, sürekli kusma, kanlı kaka veya birkaç günde düzelmeyen ishal varsa. Bebek ne kadar küçükse o kadar erken.