Bebeklerde sarılık belirtileri: nasıl anlaşılır, ne zaman acil

Bebeklerde sarılık belirtileri cildin ve göz aklarının sararması, bu rengin yüzden başlayıp göğse, karına, bacaklara doğru inmesidir. Çoğu bebekte doğumdan sonraki ikinci ile dördüncü gün arasında belirir, üçüncü gün civarında en belirgin olur ve genellikle iki hafta içinde kendiliğinden geçer. İlk 24 saatte çıkmışsa ya da bebek olağandışı uykuluysa hekimin hemen bakması gerekir.

Sarılığı loş bir odada ya da akşam lambasının sarı ışığında kaçırmak çok kolay. Küçük bir yöntem: bebeği pencere önüne, gün ışığına götür; burun ucuna ya da alnına parmağınla hafifçe basıp bırak, sarı renk o an daha belirgin görünür.

Bebeklerde sarılık neden olur

Sarılığın sebebi bilirubin denen sarı bir madde. Eski kırmızı kan hücreleri yıkılırken oluşuyor, karaciğer süzüyor, kakayla vücuttan atılıyor. Doğumdan önce bu işi annenin karaciğeri görüyordu; bebeğin kendi karaciğeri ise birkaç hafta içinde olgunlaşıyor. O arada bilirubin birikiyor. Çoğu bebekte bu zararsız, ama düzey çok yükselirse beyne zarar verebildiği için ölçüm ve takip gerekiyor. Az sayıda bebekte kan grubu uyuşmazlığı, enfeksiyon ya da karaciğer sorunu gibi başka bir neden de çıkıyor.

Hangi bebekler daha yakın takip edilir

Hastaneden çıkmadan önce bilirubini yüksek bulunan, beklenen tarihten iki haftadan fazla erken doğan, ilk 24 saatte sararan ve emzirmesi henüz oturmamış bebekler kontrole daha erken çağrılabiliyor. Doğum sırasında kafa derisinin altında kanama ya da yoğun morluk oluştuysa, annede veya kardeşte fototerapi gerektirecek kadar yüksek bilirubin görüldüyse de aynı şey geçerli. Bu durumda kontrol günlerini hastane ya da aile hekimi sana ayrıca söyler.

Bebeklerde sarılık belirtilerini evde nasıl kontrol edersin

Bebeği gün ışığına götürüp burun ucuna hafifçe basmak ve göz akına bakmak yeter; sırası şöyle.

• Işık: Gün ışığında ya da beyaz ışıkta bak. Sarı tonlu lambalar rengi yutuyor.
• Basınç: Burun ucuna ya da alnına hafifçe bas ve bırak; sararma daha belirgin görünebilir.
• Göz ve ağız: Göz akına, dil altına ve yanak içine de bak. Koyu tenli bebeklerde ciltten anlamak zor; bu bölgeler daha güvenilir.
• Yön: Renk yukarıdan aşağı iner: önce yüz, sonra göğüs ve karın, en son kollar, bacaklar ve ayak tabanları. Ayak tabanları da sararmışsa hekime haber ver.

Bebeklerde sarılık kaç günde belli olur

Çoğu bebekte ikinci ile dördüncü gün arasında belli olur; kesin bir gün yok ama seyir birbirine benziyor. Aşağıdakiler ortalama, bebeğinin takvimini hekimi çizer.

• İlk 24 saat: Bu sürede fark edilen sararma beklemez; bilirubin hemen ölçülür.
• İkinci ile dördüncü gün: Çoğu bebekte sararmanın başladığı dönem; üçüncü gün civarında en belirgin hâli.
• İkinci hafta: Biberonla beslenen bebeklerin çoğunda sarılık bu sırada geçmiş olur; sürüyorsa hekime söyle.
• Bir ay: Emzirilen bebeklerde sarılık bir aya kadar sürebiliyor. Dördüncü haftayı aşmışsa hekime görünmek gerekiyor.

Hastaneden çıkmadan önce her bebeğin bilirubinine en az bir kez ciltten ya da kandan bakılması gerekiyor. Bunu, yine ilk günlerde yapılan topuk kanı taramasıyla karıştırma; ikisi ayrı şeyler. Taburculuk erken olduysa iki gün içinde bir sağlık çalışanının bebeği görmesi gerekiyor; Türkiye'de bu kontrolün gününü ve yerini doğum yaptığın hastaneye ya da aile hekimine sor.

Sarılık olan bebek kaç saatte bir emzirilmeli

Günde sekiz ila on iki kez, yani ortalama iki üç saatte bir. Sık emzirme bilirubinin kakayla atılmasını kolaylaştırıyor. Sarılıklı bebek uykulu olabiliyor; yenidoğan uykusu zaten uzun ve dağınıkken bu kolay değil ama saati geldiyse uyandırıp emzirmek gerekiyor.

İlk 24 saatte bir öğünde bir çay kaşığı kadar süt alması normal; miktar her gün artıyor. Emzirme zor gidiyorsa emzirmenin ilk günlerinde destek almak sarılığın seyrini de rahatlatır. İlk altı ay yalnızca anne sütü kuralı sarılıkta da geçerli; ek mama gerekip gerekmediğine yine hekim karar veriyor, çünkü kimi bebekte ek mama bilirubini düşürüyor. Su ya da ek mama vermeden önce hekimine ya da laktasyon danışmanına sor.

Emzirmeye bağlı sarılık da var. Anne sütü alan bebeklerde sarılık daha sık görülüyor ve bu çoğu zaman bebeğin yeterince süt alamamasından, yani sütün geç gelmesi, az olması ya da kavrama sorunundan kaynaklanıyor. Bu, emzirmeyi bırakman gerektiği anlamına gelmiyor; anne sütü yine en iyi besin. Kavrama ve süt gelişi için erkenden destek istemek yeter.

Sarılık olan bebeğin kakası ne renk olur

Soluk, krem rengi kaka ve koyu sarı ya da kahverengi idrar hekime haber verilecek işaretler. Bilirubin kakayla atıldığı için bezin içi bilgi veriyor. Islak ve kirli bez sayısını izle; hiç ıslak bez yoksa bu acil bir durum. Böyle bir bezle karşılaşırsan atma, hekime göstermek için ayır.

Bebeklerde sarılık nasıl geçer

Çoğu bebek tedavi gerekmeden iyileşiyor; karaciğer olgunlaştıkça bilirubin düşüyor. Tedavi gerekirse yöntem fototerapi: bebek, gözleri kapatılıp çıplak hâlde özel bir mavi ışığın altına yatırılıyor. Çoğu bebek yaklaşık iki gün ışık alıyor; genellikle hastanede, bazen evde bir cihazla. Işık tedavisi sırasında emzirmeye ara verilmiyor. Çok nadiren kan değişimi gibi daha ileri yöntemler gerekebiliyor.

Hastanede sarılık nasıl ölçülür

Sarılık hastanede gözle değil, ölçülerek değerlendiriliyor. Birçok hastane ilk günün sonlarına doğru cilde değdirilen bir probla tarama yapıyor; değer yüksek çıkarsa kan testiyle doğruluyor. Gözle sarı görünen her bebeğe bilirubin kan testi yapılması öneriliyor. Sebebi araştırmak gerekiyorsa kan sayımı ya da kan grubu testleri de eklenebiliyor. Sonuca göre hekim izlemeyi, ek sıvıyı ya da fototerapiyi seçiyor; karar bilirubin değerine, bebeğin kaç günlük olduğuna ve risk etkenlerine göre veriliyor. Bu yüzden tek bir sayıya bakıp kendi kendine yorum yapmak yanıltır.

Güneşe tutmak işe yarar mı

Hayır; bebeği güneşe çıkarmak sarılığı tedavi etmenin güvenli bir yolu değil. Büyüklerden ilk gelen öneri genelde "güneşe tut" oluyor. Gün ışığı sarıyı görmeni kolaylaştırır, ama tedavi etmez. Pencere önünde bakmak zararsız; sorun o ışığı tedavi saymakta. Tedavinin ışığı, hekimin ölçüme göre belirlediği mavi ışık.

Az bilinen bir uyarı daha: bakla, naftalin, kına, bazı antibiyotikler ve bitkisel karışımlar nadiren ağır sarılığa yol açabiliyor. Bunlardan biriyle temasın olduysa bebeğinin hekimine söyle.

Doktora ne zaman gidilir

Şu durumlarda vakit kaybetmeden hekime ya da en yakın sağlık kuruluşuna git.

• Sararma ilk 24 saatte başladıysa
• Sarı renk artıyor, karına, kollara, bacaklara ya da ayak tabanlarına iniyorsa
• Bebek her zamankinden uykulu, uyandırması zor ya da emmiyorsa
• Gevşek ya da tam tersine kaskatı duruyorsa, seğiriyorsa, nefes almakta zorlanıyorsa
• Ateşi var ya da vücudu soğuk ve titriyorsa
• Hiç ıslak bezi yoksa, idrarı koyu, kakası soluk ve krem rengindeyse

Şu durum acil değil ama hekime söylenmeli.

• Sarılık biberonla beslenen bebekte iki haftadan, emzirilen bebekte dört haftadan uzun sürüyorsa

Uykulu, emmeyen ya da nefesi zorlanan bebek için 112'yi ara. Böyle bir durumda arabayı kendin kullanma; yanında biri olsun ya da ambulans çağır. Ölçüm eşiğini ve tedavi kararını hekim belirler. Bir de şu: bebeğin emzirme saatlerini ve ıslak bez sayısını telefona not et; hekime giderken bu liste hem seni hem hekimi rahatlatır.

Sık sorulanlar

Bebeklerde sarılık kaç günde belli olur?

Çoğu bebekte ikinci ile dördüncü gün arasında görünür, üçüncü gün civarı belirginleşir ve genellikle iki hafta içinde geçer. İlk 24 saatte görünen sararma beklemeden hekime gösterilir.

Bebeklerde sarılık neden olur?

Eski kırmızı kan hücreleri yıkılırken bilirubin denen sarı bir madde oluşur; bebeğin karaciğeri ilk haftalarda onu yeterince hızlı süzemez ve bilirubin birikir. Çoğu bebekte zararsızdır, düzey çok yükselirse takip gerekir.

Sarılık olan bebeğe ne yapmalı?

Sık emzirmek, uykuluysa uyandırıp beslemek ve hekimin planladığı ölçümlerle kontrolleri aksatmamak temel adımlar. Güneşe çıkarmak tedavi sayılmaz; tedavi gerekiyorsa hekim fototerapi uygular.

Sarılık olan bebek kaç saatte bir emzirilmeli?

Günde sekiz ila on iki kez, yani ortalama iki üç saatte bir. Bebek uykuluysa saati gelince uyandırılıp emzirilir.

Sarılık olan bebeğin kakası ne renk olur?

Kaka rengi sarılığı izlemenin bir parçası. Soluk, krem ya da beyazımsı kaka ile koyu sarı ya da kahverengi idrar uyarı işareti; bezi atmadan hekime göster.

Bebeklerde sarılık nasıl geçer?

Çoğu bebekte karaciğer olgunlaştıkça kendiliğinden geçer. Tedavi gerekirse fototerapi uygulanır; bebek çoğunlukla yaklaşık iki gün mavi ışık altında kalır ve bu sırada emzirmeye ara verilmez.