Mastit belirtileri: memede sıcak bir bölge ve grip hissi varsa

Saat gece üçü geçiyor. Bebeği yeniden yatırdın, yorganın altına girdin ama üşümen geçmiyor; kaslarında grip öncesi o tanıdık sızı var. Elin kazara göğsüne değiyor ve bir memenin yan tarafında dokununca yanan, ötekinden belirgin biçimde sıcak bir bölge buluyorsun. Grip hissiyle o sıcak bölge çoğu zaman aynı hikâyenin iki parçası.

Mastit, emziren annede memenin bir bölümünün iltihaplanmasıdır. En sık görülen mastit belirtileri tek memede sıcak, şiş, ağrılı ve çoğu zaman kızarık bir alan, dokununca hissedilen sertlik ve buna eşlik eden halsizlik, üşüme, titreme, ateştir. Genellikle birdenbire başlar. Emzirmeye devam etmek çoğu durumda tedavinin parçasıdır.

Mastit nedir, neden olur

Memenin bir bölümünde süt yeterince boşalamayınca orada birikir, çevresindeki doku şişer ve iltihaplanır. Mastitin en sık nedeni budur. Bazen tabloya bakteri de eklenir; çoğunlukla deride zaten yaşayan bir mikrop, meme ucundaki küçük bir çatlaktan içeri girer. Sütü biriktiren durumlar da tanıdık: bebeğin memeyi iyi kavramaması, uzayan emzirme araları, sıkı bir sütyen ya da dar giysi, çatlamış meme ucu ve emzirmenin bir anda kesilmesi.

Mastit belirtileri neler, memede nasıl anlaşılır

Mastit çoğunlukla tek memeyi tutar ve hızlı başlar. Şunlara bak.

• Memenin bir bölgesinde şişlik, sıcaklık ve dokunmaya hassasiyet. Kızarıklık koyu tende zor seçilir; görmüyorsan sıcaklığa güven.
• Kama biçiminde bir sertlik ya da elle hissedilen bir yumru.
• Yanıcı bir ağrı; kimi zaman sürekli, kimi zaman yalnız emzirirken.
• Meme ucundan beyaz ya da kan çizgili bir akıntı.
• Aynı taraftaki koltuk altında hassas, şişmiş bezeler.
• Bütün vücut: ateş, üşüme ve titreme, kas ağrısı, yorgunluk; bazen bulantı, bazen sebepsiz bir ağlama isteği.

Gece üçteki o titreme bu yüzden önemli: birçok anne önce grip olduğunu düşünür, memedeki bölgeyi ancak sonra fark eder. Emzirirken birden halsizlik ve titreme bastırdıysa, ışığı açıp iki memeyi de elinle yoklamak iyi bir alışkanlık. Grip memede sıcak bir bölge bırakmaz; mastit bırakır.

Tıkanık süt kanalı mı, mastit mi

İkisi akrabadır ve biri ötekine dönüşebilir. Tıkanık kanal çoğunlukla memede küçük, hassas bir yumrudur; çevresi pek kızarmaz, ateş ve grip hissi genellikle yoktur. Mastitte ise bölge daha geniş, sıcak ve çoğu zaman kızarıktır; üstüne bir de bütün vücut hastalanmış gibi olur. Bir de angorjman var: sütün geldiği günlerde iki meme birden aşırı dolar, sertleşir, gerilir ve meme ucu düzleşir. Tıkanıklığı ciddiye almanın nedeni şu: kendi hâline bırakırsan mastite ilerleyebilir.

Mastit olan memeden bebek emzirilir mi

Evet. Mastitli memedeki süt bebeğine zarar vermez. Üstelik o bölgeyi boşaltmak iyileşmenin en etkili yolu. Büyüklerden "sütün bozuldu, o taraftan verme" sözünü duyabilirsin; bugünkü bilgi bunun tam tersini söylüyor.

Pratikte şöyle yapabilirsin. Bebek istedikçe emzir; mümkünse ağrıyan memeden başla. Çok acıyorsa önce öteki memeyi ver, süt akmaya başlayınca ağrıyan tarafa geç. Emzirdikten sonra meme hâlâ çok doluysa rahatlayacak kadar elle sağ, fazlasını değil; fazla sağmak süt üretimini artırır ve birikmeyi besler. Tutuştan emin değilsen emzirmenin ilk günlerinde anlattığımız kavrama işaretlerine bir göz at, belki sorun oradadır.

Emzirmeyi bir anda kesmek ise durumu kötüleştirir ve meme apsesine zemin hazırlar. Sütten kesmeyi düşünüyorsan bile bunu mastit geçtikten sonra, haftalara yayarak yapmak daha güvenli.

Mastit için sıcak mı soğuk mu

Ağrı ve şişlik için soğuk. NHS ve Amerikan Pediatri Akademisi, emzirme aralarında soğuk suya batırılmış bir bezi ya da havluya sarılı bir soğuk kompresi memeye koymayı öneriyor; NHS saatte bir, yaklaşık on dakika uygulamayı tarif ediyor. Emzirmeden hemen önce ılık bir duş ya da ılık bir bez ise sütün akmasını kolaylaştırabilir. Bazı kaynaklar hâlâ nemli sıcak uygulamayı önerir, o yüzden farklı tavsiyeler duyman doğal; hangisinin seni rahatlattığını birkaç denemede anlarsın. Memeye sert masaj yapma; ovmak yerine hafifçe dokun. Zeytinyağı, krem ya da ev yapımı lapa sürmek de önerilmiyor.

Mastit en hızlı nasıl geçer, evde neler yapabilirsin

• Dinlen. Gerçekten. Bebeği yanına alıp uzanmak ve ev işini annene, bir komşuna ya da arkadaşına bırakmak tedavinin parçası.
• Bol sıvı al; su şişesini emzirdiğin yerin yanında tut. Kendi tabağını da ihmal etme; emzirirken nasıl beslenmeli sorusunun cevabı ayrı bir yazıda.
• Rahat, destekleyen ama sıkmayan bir sütyen giy; iyileşene kadar dar giysiden ve göğsüne bastıran askılardan uzak dur.
• Ağrı ve ateş için emzirirken kullanabileceğin bir ağrı kesiciyi eczacına ya da aile hekimine sor; kendi başına ilaç seçme.

Evde bakıma başladıktan sonra yarım gün ile bir gün içinde hafifleme görmüyorsan ya da herhangi bir anda kendini daha kötü hissediyorsan aile hekimine ya da kadın doğum hekimine görün. Hekim seni muayene eder, gerekirse antibiyotik yazar. Emzirdiğini mutlaka söyle; emzirmeyle uyumlu bir ilaç seçer. Antibiyotiğin çok azı süte geçer, bebek biraz huzursuz olabilir ama zarar görmez. Kendini iyi hissetsen bile kutuyu yarım bırakma; erken bırakmak mastitin geri dönme ihtimalini artırır. Antibiyotiğe başladıktan birkaç gün sonra hâlâ düzelme yoksa hekimine yeniden başvur; bazen memede iltihap toplanır (apse). Apse ultrasonla görülür, iğneyle ya da küçük bir işlemle boşaltılır. Bu sırada çoğu zaman emzirmeye devam edilebilir; o memeye kısa bir ara gerekip gerekmediğine hekimin karar verir.

Doktora ne zaman

• Evde bakıma rağmen belirtiler hafiflemiyor ya da kötüleşiyor.
• Ateşin yükseliyor, titreme nöbetleri geliyor ya da kendini çok hasta hissediyorsun.
• Memede ağrılı, dolgun ve belirgin bir şişlik oluşuyor.
• Meme ucundan cerahatli bir akıntı geliyor.
• Antibiyotiğe başladığın hâlde iyileşme görmüyorsun.
• Mastit hep aynı yerde tekrarlıyor.
• Emzirmiyorsun ve memende kızarıklık, şişlik ya da sıcaklık var.

Hangisinin acil olduğuna, hangi tedavinin gerekeceğine hekimin karar verir. Gecenin bir saatinde kendini çok kötü hissediyorsan sabahı bekleme, en yakın acile git.

Tekrar etmemesi için neler işe yarar

Mastit aynı annede yeniden görülebilir; sık rastlanan nedeni bozuk tutuştur. Bebeğin memeyi geniş kavrayıp kavramadığına, emzirme aralarının çok uzayıp uzamadığına bakmak ilk adım. Çatlak meme ucuyla erkenden ilgilenmek, sıkmayan bir sütyen seçmek, gece aralar uzayıp meme aşırı dolduğunda kısa bir emzirme ya da sağım eklemek küçük ama işe yarayan ayarlar. Doğumdan sonraki ilk haftalarda lohusalığın genel seyrini de bilmek, hangi ağrının sıradan, hangisinin uyarı olduğunu ayırt etmeni kolaylaştırır.

Tekrarlıyorsa doğum yaptığın hastanenin emzirme danışmanından ya da ASM'deki ebe veya hemşireden seni bir kez emzirirken izlemelerini istemek çoğu zaman yol gösterir. Bu geceye gelince, basit bir plan yeter: bebeği o memeye ver, soğuk bezi hazırla, kendine bir bardak su doldur.

Sık sorulanlar

Mastit en hızlı nasıl geçer?

Sık emzirmek, dinlenmek, bol sıvı almak ve emzirme aralarında soğuk kompres en hızlı rahatlatan adımlar. Evde bakıma rağmen bir gün içinde toparlanmıyorsan aile hekimine görün; antibiyotik gerekip gerekmediğine o karar verir.

Mastit olan memeden bebek emzirilir mi?

Evet. Sütün bebeğe zarar vermez, o memeyi boşaltmak da iyileşmeyi hızlandırır. Çok acıyorsa önce öteki memeyi verip süt akmaya başlayınca ağrıyan tarafa geçebilirsin.

Emzirmiyorsan da mastit olur mu?

Olabilir ama daha seyrek. Emzirmeyen bir kadında memede kızarıklık, şişlik ve sıcaklık varsa evde beklemeden hekime görünmek gerekir; başka nedenleri ayırmak için muayene şart.