Hamilelikte kramp: gece neden tutar, o anda ne yapılır?

Gecenin ortasında baldırına biri kement atmış gibi uyanıyorsun. Ayağını nereye koyacağını bilemiyorsun, kas taş kesilmiş, birkaç dakika sürüyor ve geçtikten sonra da bir gün boyunca hassasiyet bırakıyor. Hamilelikte kramp özellikle ikinci yarıda sık görülüyor ve neredeyse hep geceleri geliyor. İyi tarafı şu: hem o anda yapılacak bir şey var hem de tekrarını azaltan basit bir rutin.

Hamilelikte kramp neden gece tutar

NHS krampı ani ve keskin bir ağrı olarak tarif ediyor, genellikle baldır kaslarında ya da ayakta ve en çok geceleri ortaya çıkıyor. Gebelikte sıklaşmasının birkaç sebebi bir arada:

• Artan kilo bacak kaslarına gün boyu fazladan yük bindiriyor.
• Yumuşayan bağlar nedeniyle kaslar farklı bir denge kurmak zorunda kalıyor.
• Büyüyen rahim bacaklardaki dolaşımı yavaşlatıyor.
• Gün içinde uzun süre ayakta kalmak ya da tersine çok az hareket etmek kasları yoruyor.
• Gece kaslar gevşerken ve ayak bileği aşağı doğru uzanmış pozisyondayken kasılma tetikleniyor.

MedlinePlus da gebelikteki fazladan ağırlığın bacakları zorladığını, gevşeyen bağların zorlanma riskini artırdığını belirtiyor. Yani kramp bir eksiklik işareti değil, çoğu zaman yorulmuş bir kasın tepkisi.

Kramp tuttuğu anda ne yapmalı

Panikleyip ayağı sallamak işe yaramıyor, kası uzatmak yarıyor. NHS'in tarifi net: ayak parmaklarını bileğine doğru sertçe çek ya da kası kuvvetlice ovala.

Sıralaman şöyle olabilir.

• Bacağını düz uzat ve parmak uçlarını dizine doğru güçlü şekilde çek. Elin yetişmiyorsa bir havlu ya da eşarbı ayağının altından geçirip kendine doğru çek.
• Aynı anda baldırı avuç içinle yukarıdan aşağı doğru ovala.
• Kasılma çözülünce yatağın kenarına oturup ayağını yere bas, birkaç adım yürü.
• Sonrasında baldıra ılık bir havlu koymak kalan ağrıyı azaltıyor.

Krampın çözülmesi genellikle bir iki dakika sürüyor. Geçtikten sonraki hassasiyet bir gün kadar kalabiliyor, bu da olağan.

Karnın büyüdükçe yatakta bu hareketi yapmak zorlaşıyor. Kalkmakta zorlanıyorsan yatağın ayak ucuna küçük bir tabure ya da katlanmış bir yorgan koy; kramp geldiğinde ayağını oraya bastırıp itmek de kası uzatıyor. Yatağın yanında bir bardak su ve küçük bir havlu bulundurmak da gecenin ortasında ayağa kalkmanı engeller.

Tekrarını azaltan gün içi rutin

Asıl iş krampı beklerken değil, gün içinde yapılıyor. NHS düzenli ve yumuşak egzersizin, özellikle ayak bileği ve bacak hareketlerinin dolaşımı iyileştirerek krampı önlemeye yardım ettiğini söylüyor. Önerdiği ayak egzersizi şu:

• Ayağını yukarı ve aşağı doğru kuvvetli şekilde otuz kez esnet.
• Aynı ayağı bir yöne sekiz kez, ters yöne sekiz kez çevir.
• Sonra diğer ayakla tekrarla.

Bunu günde birkaç kez, oturduğun yerden yapabilirsin. Yanına şunları ekle:

• Yatmadan önce baldırları esnet. MedlinePlus uyku öncesi esnemenin krampları azaltabileceğini belirtiyor. Duvara ellerini daya, bir ayağı geriye al, topuğu yerde tutup öne doğru yaslan; her bacak için yarım dakika yeter.
• Gün içinde yürü. KidsHealth gebelikte yürüyüş, yüzme ve su içi egzersizleri en rahat seçenekler arasında sayıyor; suda çalışmak bacaklardaki yükü de azaltıyor.
• Uzun süre aynı pozisyonda kalma. Masa başındaysan saatte bir kalkıp birkaç adım at, ayaktaysan arada otur.
• Sıvı alımını gün boyuna yay.
• Yatarken ayaklarını hafifçe yükselt; bacak altına ince bir yastık koymak yeterli.
• Ayak bileğini aşağı doğru uzatarak uyuma alışkanlığın varsa yorganın ağırlığını azaltmayı dene.

Beslenmede eksik bir şey mi var

Kramp deyince akla hemen magnezyum ya da kalsiyum eksikliği geliyor ve çevreden takviye önerileri yağıyor. Gebelikte hangi takviyenin, ne kadar süreyle kullanılacağına yalnızca hekimin karar verir. Kendi başına takviye almak hem gereksiz hem bazı durumlarda sakıncalı olabiliyor.

Yapabileceğin şey dengeli beslenmek: sebze, meyve, kuru baklagil, süt ürünleri ve tam tahılların günlük düzende yer alması. Kontrolde kramplarından söz et, kan değerlerine bakıldığında bir eksiklik varsa hekimin zaten görecek.

Sıvı da bu tabloda sanıldığından önemli. Susuz kalmak kasların çalışmasını zorlaştırıyor, özellikle sıcak günlerde ve terlemenin arttığı dönemlerde. Gün boyunca yanında bir şişe su taşımak, akşam bir seferde çok su içmekten daha işe yarıyor; ayrıca geceleri tuvalete kalkmanı da azaltıyor. Kahve ve çayı azaltmak da hem uykunu hem kaslarını rahatlatıyor.

Kramp bir süre sonra kendi düzenini gösteriyor. Hangi günlerde geldiğini not almak, tetikleyicini bulmanın en hızlı yolu: uzun süre ayakta kaldığın günler mi, hiç hareket etmediğin günler mi, yoksa az su içtiğin günler mi. Çoğu annede cevap bu üçünden biri çıkıyor.

Kramp mı, başka bir şey mi

Burada dikkat edilecek tek ama önemli bir ayrım var. Kramp aniden gelir, dakikalar içinde çözülür ve iki bacakta da olabilir. Buna karşılık tek bacakta ortaya çıkan, geçmeyen ağrı farklı bir tablo olabilir.

MedlinePlus, tek bacakta ani gelişen şişmeyi pıhtı ihtimali açısından hekime gösterilmesi gereken bir bulgu olarak sayıyor. Baldırında sürekli ağrı varsa, o bacak diğerinden şişse, kızarsa ya da dokununca sıcak gelse bunu erteleme. Aynı gün aile hekimine ya da kadın doğum hekimine başvur, kendi kendine ovalamaya ya da masaj yapmaya çalışma.

Doktora ne zaman

• Tek bacakta geçmeyen ağrı, şişme, kızarıklık ya da ısı artışı varsa.
• Krampların çok sıklaştıysa ve uykunu her gece bölüyorsa.
• Bacaklarında uyuşma, güçsüzlük ya da his kaybı varsa.
• Nefes darlığı ya da göğüs ağrısı eklendiyse gecikme, 112'yi ara.
• Takviye kullanman gerekip gerekmediğini, hangisinin uygun olduğunu hekimin belirler.

Sık sorulanlar

Hamilelikte kramp neden gece oluyor?

Gün boyu yorulan kaslar gece gevşerken, ayak bileği aşağı uzanmış pozisyondayken kasılmaya daha yatkın oluyor. Dolaşımın yavaşlaması ve artan kilo da bu tabloyu besliyor.

Kramp anında ne yapmalıyım?

Bacağını uzat ve ayak parmaklarını bileğine doğru sertçe çek, aynı anda baldırı kuvvetlice ovala. Kasılma çözülünce ayağa kalkıp birkaç adım yürümek rahatlatıyor.

Kramp için magnezyum kullanmalı mıyım?

Gebelikte hiçbir takviyeyi kendi başına başlatma. Kramplarından hekimine söz et, gerek görürse kan değerlerine bakar ve uygun olanı önerir.