Hamilelikte kaç kilo alınmalı? Aylara göre beklenen artış

Aile sağlığı merkezinde tartıya çıkıyorsun, rakam deftere yazılıyor ve tek bir cümle duyuyorsun: "biraz fazla" ya da "az kalmış". O cümlenin ardında ne olduğu genellikle anlatılmıyor, sen de eve kafanda soruyla dönüyorsun. Hamilelikte kaç kilo alınmalı sorusunun cevabı herkes için aynı değil; başlangıç kilonla, kaç bebek taşıdığınla ve gebeliğinin nasıl gittiğiyle değişiyor. Aşağıda beklenen aralığı, aylara göre dağılımı ve tartıdaki rakamın neden tek başına bir şey söylemediğini bulacaksın.

Hamilelikte kaç kilo alınmalı

Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'nün gebelik beslenmesi sayfası, gebelik boyunca toplam yedi ile on dört kilo arasında bir artışı hedef olarak gösteriyor ve aylık artışın bir ile bir buçuk kilo civarında izlenmesini öneriyor. Bu geniş bir aralık ve geniş olması bilinçli.

Aralığın neresinde olacağını büyük ölçüde gebeliğe başladığın kilo belirliyor. Zayıf başlayan bir anneden aralığın üst ucuna yakın bir artış beklenirken, fazla kiloyla başlayan bir anneden daha ölçülü bir artış bekleniyor. Bu değerlendirmeyi gebeliğini takip eden hekim ya da ebe yapıyor; internetteki tablolara bakıp kendi kendine hedef koymak yerine kontrollerde bu soruyu sorman daha doğru olur.

İkiz bekleyen anneler için tablo ayrı değerlendiriliyor. Aynı şey gebelik öncesinde bir sağlık sorunu olan ya da gebelikte tansiyon, şeker gibi bir durum gelişen anneler için de geçerli.

Kilo aylara göre nasıl dağılır

Artış gebelik boyunca eşit dağılmıyor. İlk üç ayda çoğu annede rakam neredeyse yerinde duruyor, hatta bulantı ve kusma yüzünden düşebiliyor. Asıl artış ikinci üç ayda başlıyor ve son döneme kadar sürüyor.

Bu yüzden haftalık tartılara bakıp panik yapmanın anlamı yok. Bir hafta hiç artmayan, ertesi hafta bir buçuk kilo artmış görünen tartı çoğu zaman su tutulmasıyla, tuzlu bir yemekle ya da bağırsak düzeniyle ilgili. Anlamlı olan, birkaç haftaya yayılan eğilim.

İki kişilik yemek gerekir mi

Hayır. NHS bu konuda net konuşuyor: ikiz bile beklesen "iki kişilik yemek" diye bir şey yok. AAP ise ikinci ve üçüncü üç ayda günlük enerji ihtiyacının gebelik öncesine göre üç yüz elli ile dört yüz elli kalori kadar arttığını söylüyor. Bu, bir öğün eklemek değil; bir bardak süt, bir avuç ceviz ve bir meyve gibi küçük eklemelerle karşılanabilecek bir fark.

Miktardan çok içerik önemli. NHS'in gebelikte beslenme sayfası şu çerçeveyi öneriyor:

• Günde en az beş porsiyon sebze ve meyve.
• Tabağın üçte birinden biraz fazlası tam tahıllı, lifli karbonhidrat.
• Her gün protein: kurubaklagil, yumurta, balık, yağsız et, tavuk.
• Haftada iki porsiyon balık, biri yağlı balık olacak şekilde.
• Süt, yoğurt, peynir ya da kalsiyumla zenginleştirilmiş alternatifleri.
• Poğaça, gazlı içecek, çikolata gibi şeker ve yağı yüksek yiyeceklerde ölçüyü kaçırmamak.

HSGM'nin listesi buna Türkiye'ye özgü birkaç ekleme yapıyor: günde iki bardak süt ya da yoğurt, normal beslenmeye eklenen bir yumurta ya da bir porsiyon et, katı yağ yerine zeytinyağı ve günde on bardak kadar su.

Kilo alamıyorum diyorsan

İlk aylarda bulantı yüzünden kilo kaybetmek sık görülüyor ve genellikle bebeğe zarar vermeden atlatılıyor. Bulantı geçtikçe tablo düzeliyor. Bu dönemde yardımcı olan birkaç şey var:

• Az miktarda ama sık yemek; üç büyük öğün yerine altı küçük öğün.
• Yatağın başında kuru bir şeyler bulundurmak, sabah kalkmadan önce birkaç lokma almak.
• Kokusu ağır yemeklerden uzak durmak, sıcak yerine ılık ya da soğuk yemekleri denemek.
• Su içmeyi öğünlerin arasına yaymak.

Kusman su içemeyecek kadar sıksa ya da tartıda düşüş sürüyorsa bu evde çözülecek bir şey değil, hekimine söylemen gerekiyor.

Çok kilo aldıysan

Gebelik zayıflama dönemi değil. AAP bu dönemde düşük kalorili ya da moda diyetlerin yeri olmadığını yazıyor. Rakam beklenenin üstündeyse yapılacak şey aç kalmak değil, tabağın içeriğini gözden geçirmek: şekerli içecekleri suya çevirmek, atıştırmalıkları meyve ve yoğurtla değiştirmek, gün içine kısa yürüyüşler eklemek.

Hareket konusunda AAP'nin önerisi ölçülü: daha önce spor yapmıyorsan yürüyüş ya da yüzme gibi hafif bir düzenle, günde beş on dakikayla başla; zıplamalı ve sarsıntılı hareketlerden uzak dur. Zaten hareketliysen bedeninin verdiği sinyale göre devam et. Sana uygun olup olmadığını hekimine bir kez sorman iyi olur.

Bir de şu var: kilo cümleleri annelerin en çok yara aldığı yerlerden biri. Tartıdaki rakam senin ne kadar iyi bir anne olduğunu ölçmüyor. Karşılaştırmayı bırakıp kendi eğilimine bakmak hem daha doğru hem daha rahat.

Alınan kilo nereye gidiyor

Tartıdaki artışın tamamı yağ değil ve bunu bilmek rakama bakışı değiştiriyor. Artışın içinde bebeğin ağırlığı, plasenta, bebeğin etrafındaki su, büyüyen rahim, göğüslerdeki değişim, artan kan hacmi ve vücudun tuttuğu sıvı var. Emzirme dönemi için ayrılan bir miktar yağ deposu da bu tabloya dahil.

Bu yüzden gebeliğin son haftalarında birden artan rakam çoğu zaman sıvıyla ilgili. Ayak ve bileklerdeki hafif şişme, uzun ayakta kalınan sıcak bir günün ardından belirginleşiyor ve dinlenince geriliyor. Ani, hızlı ve yüzü de kapsayan bir şişlik ise ayrı bir konu; onu kontrol gününü beklemeden söylemek gerekiyor.

Doğumdan sonra tartının ne zaman ve nasıl döneceği ise bambaşka bir konu. İlk haftalarda kendiliğinden inen bir kısım var, kalanı için acele etmene gerek yok; hele emziriyorsan bu dönem kısıtlama zamanı değil.

Doktora ne zaman

• Kısa sürede beklenmedik ve hızlı bir kilo artışı olduysa, özellikle ellerde ve yüzde şişlikle birlikteyse.
• Şiddetli baş ağrısı, görme bulanıklığı ya da karnın üst kısmında ağrı varsa aynı gün başvur.
• Sık kusma yüzünden su içemiyorsan, idrarın çok azaldıysa ya da halsizlikten ayakta duramıyorsan.
• Tartıda haftalarca hiç artış olmuyorsa kontrol gününü beklemeden söyle.
• Sana uygun kilo aralığını ve takip sıklığını hekimin belirler.

Sık sorulanlar

Hamilelikte kaç kilo alınmalı?

Sağlık Bakanlığı'nın sayfasında gebelik boyunca yedi ile on dört kilo arasında bir artış hedef gösteriliyor. Senin için uygun aralığı başlangıç kilon ve gebeliğin seyri belirliyor.

Hamilelikte iki kişilik yemek gerekir mi?

Gerekmiyor. Enerji ihtiyacı ikinci ve üçüncü üç ayda bir miktar artıyor, bu da küçük eklemelerle karşılanıyor.

Hiç kilo almadım, bebeğime zarar verir mi?

İlk aylarda bulantı nedeniyle kilo almamak sık görülüyor. Artışın hiç başlamaması ya da düşüşün sürmesi durumunda hekimine söyle.