Gece terörü nedir? Kâbustan farkı ve o anda ne yapılır?

Gece terörü, çocuğun derin uykudayken bağırıp çırpınması ya da yataktan fırlaması, ama bütün bunları yaparken aslında uyanık olmamasıdır. Genellikle uykuya daldıktan birkaç saat sonra, gecenin ilk yarısında olur ve çocuk sabah hiçbir şey hatırlamaz. Korkutucu görünür ama çocuğa zarar vermez; çoğu çocukta ergenlikten önce kendiliğinden biter.

Pınar gece yarısı bir çığlıkla yerinden fırladı. Dört yaşındaki Leyla yatağında dimdik oturuyordu; gözleri sonuna kadar açıktı ama annesine bakmıyordu. Pınar sarılmaya çalıştı, Leyla onu itti. Birkaç dakika sonra kız kendi kendine yattı, sabah da kahvaltıda yumurta istedi. Geceden tek kelime hatırlamıyordu. Pınar'ın kafasını asıl karıştıran da buydu.

Gece terörü nasıl görünür

Çocuk uyuyor gibi durmaz, tam tersine çok korkmuş görünür. Gözleri açıktır ama seni görmez. Beynin tehlike anında alarm veren bölümü çocuk yarı uyanıkken aşırı çalışır; ortaya çıkan manzara aşağı yukarı aynı.

• Yatakta birden doğrulup oturma
• Çığlık ya da korku dolu bağırma
• Çırpınma, tekmeleme, yataktan kalkıp koşma
• Hızlı nefes ve kalp atışı, terleme
• Gözler açık ama sana da çevreye de tepki yok

Olay çoğu zaman birkaç dakika sürer; bazen uzar, on beş dakikaya kadar çıkabilir. Seni en çok zorlayan şey, o dakikalar boyunca elin kolun bağlı beklemek olabilir.

Kâbus ile gece terörü arasındaki fark nedir

İkisinde de çocuk gece korkuyor, ama benzerlik orada bitiyor. Yan yana koyunca fark netleşiyor.

• Saat: Gece terörü gecenin ilk yarısında, derin uykuda olur. Kâbus ise gecenin ikinci yarısında, rüya görülen uykuda.
• Uyanıklık: Gece teröründe çocuk gözü açık olsa bile uyumaya devam eder. Kâbusta gerçekten uyanır ve çoğu zaman seni çağırır.
• Hatırlama: Gece terörünü hatırlamaz. Kâbustansa birkaç görüntü, bir karakter, korkutan bir an aklında kalır.
• Teselli: Kâbustan sonra sarılınca sakinleşir. Gece terörü sırasında seni fark etmeyebilir, hatta itebilir.

Yani gece terörünü çoğu zaman çocuk değil, sen hatırlarsın. Leyla'nın sabah rahat rahat yumurtasını yemesi bundan.

Gece terörü kaç yaşına kadar sürer

En sık okul öncesi ve ilkokul çağında, 3 ile 8 yaş arasında görülür; 13 yaşından küçük çocuklarda da görülebiliyor. Bir çocuk bir kez yaşayıp bir daha hiç görmeyebilir; bir dönem üst üste yaşayıp sonra kesilebilir. Ailede gece terörü ya da uyurgezerlik öyküsü varsa çocukta görülme ihtimali artıyor; ikisi aynı ailelerde sık sık bir arada çıkıyor.

Çocuk kâbus gördüğünde ne yapmalı

Kâbusta yapabileceğin çok daha fazla şey var, çünkü çocuk seni görüyor ve duyuyor. Önce sakin kal, kısa konuş: bu bir rüyaydı, bitti, gerçek değil. Korkusunu küçümseme; herkesin ara sıra korkunç rüyalar gördüğünü söyle. Küçük çocuklarda oyuna girmek bile işe yarıyor: dolaba ve yatağın altına birlikte bakmak, suya "canavar spreyi" adını verip bir iki fıs sıkmak, gece lambasını açmak. Sarılacak bir oyuncak ya da battaniye de iyi gelir. Uzun konuşmayı sabaha bırak; çocuk isterse rüyayı anlatsın, çizsin, hatta sonunu birlikte güzelleştirin.

Gece terörü sırasında ne yapılmalı

En iyisi müdahale etmeden yanında durmak ve bitmesini beklemek. İlk refleks sarılmak, adını seslenmek, hatta sarsıp uyandırmak; burada tam tersi işe yarıyor.

• Yanında dur ama müdahale etme. O anda yapabileceğin en iyi şey sakin kalıp beklemek.
• Uyandırmaya çalışma. Seni tanımayabilir, kafası karışır, daha çok korkar ve olay uzayabilir.
• Zarar görmesin diye çevreye göz at. Yatağın kenarındaki sert eşyaları çek, merdivene açılan kapıyı kapalı tut; kalkıp koşarsa yavaşça geri yönlendir.
• Bitmesini bekle. Çoğu çocuk birkaç dakika içinde kendi kendine sakinleşip yatıyor.

Hep aynı saatte tekrarlayan gece terörleri için bir yol daha var: olay her gece aşağı yukarı aynı saatte oluyorsa, o saatten on beş dakika kadar önce çocuğu hafifçe uyandırmak bazı ailelerde döngüyü kırıyor. Bunu iki hafta denemek yeter.

Gece terörünü ne tetikler, nasıl azalır

Gece terörünün tek bir sebebi yok ama tetikleyenleri belli: yorgunluk ve uykusuzluk, bir hastalık dönemi, evden uzakta ya da yeni bir yerde uyumak, stres ve kaygı, akşam saatlerinde kafein. Reflü ya da uykuda nefesin kesilmesi gibi uykuyu bölen durumlar da işin arkasında olabilir.

Bu yüzden kreşe yeni başlayıp sürekli hasta olan çocuklarda ya da taşınma, yeni kardeş gibi değişikliklerin yaşandığı dönemlerde sıklaşması şaşırtıcı değil. Pratikte işe yarayan şey biraz sıkıcı: her gün yakın saatlerde yatmak, sakin bir akşam ve düzenli bir uyku rutini. Bir de kısa bir uyku günlüğü tutabilirsin: kaçta yattı, olay kaçta oldu, gün nasıl geçti. İki haftanın sonunda bir örüntü çıkarsa hekime gösterecek somut bir şeyin olur.

Doktora ne zaman gidilir

• Süre ve sıklık: olay yarım saatten uzun sürüyorsa, haftada birden sık oluyorsa ya da çocuğun yeterince uyumasını engelliyorsa
• Olay sırasında: salya akıyor, vücut kasılıyor ya da kaslar seğiriyorsa
• Eşlik eden belirtiler: horlama, reflü, sık geğirme gibi belirtiler varsa
• Yaş: gece terörü beş yaşından sonra yeni başladıysa ya da on iki yaşından sonra sürüyorsa
• Gündüz: çocuk gündüzleri de belirgin biçimde üzgün, korkulu ya da gergin görünüyorsa
• Kâbuslar: haftada birden sık geliyor ya da altı yaşından sonra da sürüyorsa

Önce çocuk doktoruna ya da aile hekimine danışabilirsin; gerekirse hekim seni uyku ya da başka bir uzmana yönlendirir. Çoğu zaman bütün bunlar bir gecelik fırtınadan ibaret kalıyor. Pınar'ın o geceyi bir süre unutamaması da Leyla'nın sabah keyifle yumurtasını yemesi de aynı evde, aynı gecede olabiliyor.

Sık sorulanlar

Gece terörü belirtileri nelerdir?

Çocuk uykuda aniden oturur, bağırır, çırpınır, hızlı nefes alır ve terler; gözleri açıktır ama seni tanımaz. Olay genellikle birkaç dakika sürer ve çocuk sabah hiçbir şey hatırlamaz.

Gece terörü ile kâbus arasındaki fark nedir?

Gece terörü gecenin ilk yarısında, derin uykuda olur ve çocuk hatırlamaz; kâbus gecenin ikinci yarısında, rüya uykusunda olur, çocuk uyanır ve hatırlar. Kâbustan sonra sarılınca sakinleşir, gece teröründe seni fark etmeyebilir.

Gece terörü kaç yaşına kadar sürer?

En sık 3 ile 8 yaş arasında görülür ve çoğu çocukta ergenlikten önce kendiliğinden biter. Beş yaşından sonra yeni başlıyorsa ya da on iki yaşından sonra sürüyorsa hekime danışmakta fayda var.

Gece terörü sırasında çocuk uyandırılmalı mı?

Hayır. Uyandırmak çoğu zaman işe yaramaz, çocuğun kafasını karıştırır ve olayı uzatabilir. Yanında kal, zarar görmemesini sağla ve bitmesini bekle.

Gece terörü için hangi doktora gidilir?

Başlangıç için çocuk doktoru ya da aile hekimi yeterli. Hekim gerekli görürse çocuğu uyku ya da başka bir uzmana yönlendirir.