Bebeklerde otizm belirtileri nelerdir? 9 aydan 2 yaşa işaretler

Pencereden bir martı geçiyor. Parmağını uzatıp "bak" diyorsun. Bebek önce parmağına bakıyor, sonra martıya, sonra dönüp sana gülümsüyor; "gördüm, sen de gördün mü" der gibi. Otizmde en çok bakılan şeylerden biri bu küçük paylaşma anı.

Bebeklerde otizm belirtileri çoğunlukla sosyal iletişimde kendini gösterir: ismine tepki vermemek, göz temasını az kurmak, işaret etmemek, gördüğü şeyi seninle paylaşmamak. Bir de tekrarlayan hareketler ve düzen bozulunca huzursuzluk var. En erken işaretler 9. ay civarında fark edilebiliyor, kesin tanı ise çoğunlukla 2 ile 3 yaş arasında konuyor. Tek bir işaret tanı demek değil; uzman birçok alana birlikte bakar.

Bebeklerde otizm belirtileri ay ay neye bakılır

Belirli aylar için bakılan işaretler şunlar. Biri tek başına geç kaldı demek değil; birkaçı bir arada ve sürüyorsa hekimin dikkatini çeker.

• 9 ay: ismine tepki vermiyor; mutlu, üzgün, kızgın, şaşkın gibi yüz ifadelerini az gösteriyor.
• 12 ay: el çırpma gibi basit karşılıklı oyunlara katılmıyor, jestleri az kullanıyor, örneğin el sallayarak veda etmiyor.
• 15 ay: sevdiği bir nesneyi sana göstermiyor, ilgisini seninle paylaşmıyor.
• 18 ay: ilgisini çeken bir şeyi göstermek için parmağıyla işaret etmiyor.

7 ya da 8 aylık bebeğin için bu listede satır yok; o aylara özel tanımlanmış bir otizm işareti listesi de yok. "7 aylık bebekte otizm belirtileri" diye aratıp telaşlanmak yerine 6 aylık ve 7 aylık bebek gelişimi yazılarına bakıp o aylarda neyin beklendiğini görmek daha sağlıklı bir başlangıç.

Otizmli bebek hareketleri nasıl olur

Sosyal işaretlerin yanında davranış tarafında tekrarlayan hareketler öne çıkar: el çırpma, vücudu sallama ya da kendi etrafında dönme. Oyuncakları sıraya dizmek, hep aynı biçimde oynamak, arabanın yalnız tekerleğine takılmak da bu listede. Küçük bir düzen değişikliğinde huzursuzlanmak; sese, kokuya, tada ya da dokuya beklenmedik tepki vermek de.

Küçük çocuklarda birkaç ayrıntı daha sayılıyor: kucaklanmak istememek, başka çocukların oyununa ilgisiz kalmak, kapıyı açıp kapamak gibi tekrarlı işlerden hoşlanmak, yemekte ve kıyafette çok seçici olmak. Uyku ve yeme düzeni de alışılmadık olabiliyor, kabızlık gibi sindirim sorunları eşlik edebiliyor.

Bunların bir kısmı otizmi olmayan çocuklarda da görülüyor. Otizmli bir çocukta listedekilerin hepsi olabileceği gibi hiçbiri de olmayabilir.

Otizmde işaret etme nasıl farklı olur

Farkı parmağın ne için kullanıldığı belirler. 15. ayda çoğu çocuk ulaşamadığı şeyi işaret eder; spektrumdaki çocuk ise bazen senin elini tutup nesneye götürür, göz teması da azdır. 18. ayda çoğu çocuk ilgisini çeken şeyi işaret ederken bakışı da nesneyle senin aranda gidip gelir, "sen de görüyor musun" der gibi. Spektrumdaki çocuksa nesneyi paylaşmak için değil, eline vermen için işaret edebilir. Bakılan şey parmağını kullanıp kullanmadığı değil, bunu seninle paylaşmak için kullanıp kullanmadığı. Bunu bir kenara not et; hekime anlatması kolaylaşır.

Otizmde konuşma nasıl etkilenir

Otizmli çocukların neredeyse hepsinde konuşmada ya da sözsüz iletişimde bir gecikme oluyor, ama bu her zaman "hiç konuşmuyor" biçiminde değil. Çocuk nesnelerin adını söyleyebilir ama bir şey istemek için kelime kullanmayabilir; duyduğu sözleri uzun süre aynen tekrar edebilir. Oturma, emekleme, yürüme çoğu zaman vaktinde olduğu için aileler farkı geç sezebiliyor. Fark motor beceride değil, sosyal ve dil becerisinde çıkıyor.

Kazanılmış beceri kaybolursa ne yapmalı

Bir sonraki kontrolü beklemeden hekimine anlat. Sonradan otizm tanısı alan çocukların yaklaşık dörtte birinde önceden kazanılmış bazı dil becerileri birden ya da yavaş yavaş kayboluyor; bu çoğunlukla 15 ile 24. aylar arasında oluyor. Sosyal olarak içine kapanma da eşlik edebiliyor. Bebeğin söylediği bir kelime, çıkardığı bir ses ya da yaptığı bir jest geri gittiyse bu, hekimin bilmesi gereken bir şey.

Otizm kaç aylık belli olur

Belirtiler 18. aydan itibaren gözlenebiliyor, kesin tanı ise çoğunlukla 2 ile 3 yaş arasında konuyor. 9 aylık bebekte ismine tepkisizlik görmek otizm demek değil; bir gelişim değerlendirmesinin işe yarayabileceğini gösteriyor. Bunun için 18. ayı beklemek zorunda da değilsin; endişen varsa hekime sormanın zararı yok, erken müdahale de gelişimde büyük fark yaratabiliyor. İsmine dönmeyen bir bebekte akla ilk gelen bazen işitmedir; hekim buna da bakar.

Otizm taraması ile tanı arasındaki fark ne

Tarama "daha ayrıntılı bakalım mı" sorusuna cevap verir, tanı koymaz. M-CHAT, 16-30 aylık çocuklar için ailenin doldurduğu kısa bir ön tarama formu. ADOS ise uzmanın çocuğu gözleyerek yaptığı değerlendirme. Bütün çocukların 18. ve 24. ay muayenelerinde otizm taramasından geçmesi öneriliyor; erken başlayan müdahale programları sonucu iyileştirebiliyor.

Tanıdan sonra ne olur

Tanı konursa karşında tek bir uzman değil, bir ekip olur. Çocuk psikiyatristi, özel eğitim uzmanı, dil ve konuşma terapisti, ergoterapist ve aile birlikte çalışır; eğitim planı dili, sosyal becerileri, öz bakımı ve motor becerileri hedefler. 0-6 yaş beyin gelişiminin en hızlı olduğu dönem; erken başlamanın değeri de buradan geliyor. Hangi yöntemin çocuğuna uygun olduğunu değerlendirmeyi yapan ekip belirler.

Doktora ne zaman gidilir

İlk adım aile hekimin ya da çocuk doktorun. Şu durumlarda beklemeden konuş.

• Birkaç işaret bir arada: yukarıdaki işaretlerden birkaçı bir arada ve sürekli görülüyorsa.
• Geri giden beceri: bebeğin söylediği sesler, kelimeler ya da jestler geri gittiyse.
• Tepkisizlik: ismine ve sese hiç dönmüyorsa (önce işitmesine bakmak gerekebilir).
• İçini kemiren şüphe: göz teması, işaret etme ya da paylaşma konusunda içini kemiren bir şey varsa.

Son madde de geçerli bir neden; çocuğunu en iyi sen tanıyorsun, endişen önemli. Aşı için ASM'de olduğun gün konuyu aile hekimine açmak kolay bir yol; endişen büyükse ayrıca randevu almaktan çekinme.

Nereye başvurulur

Aile hekimi ya da çocuk doktoru gerekirse seni ileri değerlendirmeye yönlendirir. Tanıyı çocuk psikiyatristleri, nörologlar ve gelişimsel pediatristler koyabiliyor. Tanıdan sonra devlet destekli özel eğitim için Rehberlik ve Araştırma Merkezine (RAM) başvuruluyor.

Bu akşam bebeğinle ortak bir şeye bak: bir martı, bir top, bir kedi, ne olursa. Parmağını uzat, bakışının nereye gittiğini izle. Sonuç ne olursa olsun elinde aile hekimine anlatacağın somut bir gözlem olur.

Sık sorulanlar

Otizmin ilk belirtisi nedir?

Tek bir ilk belirti yok. 9. ayda ismine tepki vermemek ve yüz ifadelerini az göstermek, sonraki aylarda da jestin, paylaşmanın ve işaret etmenin eksik kalması öne çıkıyor.

Otizm kaç aylık belli olur?

Belirtiler 18. aydan itibaren gözlenebiliyor, kesin tanı çoğunlukla 2 ile 3 yaş arasında konuyor. Tarama bundan daha erken, 18. ve 24. ay muayenelerinde öneriliyor.

7 aylık bebekte otizm belirtileri nelerdir?

7. ay için tanımlanmış ayrı bir işaret listesi yok; en erken işaret olarak 9. ayda ismine tepki vermemek sayılıyor. Endişen varsa aile hekimine ya da çocuk doktoruna söyle.

Otizmli bebek hareketleri nasıl olur?

El çırpma, vücudu sallama, kendi etrafında dönme, oyuncakları hep aynı biçimde sıralama ya da bir nesnenin tek parçasına takılma gibi tekrarlayan davranışlar sayılıyor. Bunlar tek başına tanı koydurmaz.

Bebeğim ismine dönmüyor, bu otizm mi?

Tek başına otizm demek değil. İsmine dönmeyen bebekte akla ilk gelen bazen işitmedir; hekim önce ona bakar, gerekirse gelişim değerlendirmesi yapılır.

Otizm tanısını kim koyar?

Çocuk psikiyatristleri, nörologlar ve gelişimsel pediatristler. Aile hekimi ya da çocuk doktoru ilk değerlendirmeyi yapıp gerekirse yönlendirir; tanıdan sonra özel eğitim için RAM'a başvurulur.