Detaylı ultrason: hangi hafta, neye bakılır, ne kadar sürer?

Detaylı ultrason (ayrıntılı ultrason ya da anomali taraması), gebeliğin ortasında, genellikle 18. ile 22. haftalar arasında yapılan ve bebeği organ organ inceleyen bir ultrason muayenesidir. Baş, beyin, yüz, omurga, kalp, akciğerler, karın, böbrekler, kollar ve bacaklar değerlendirilir; plasenta, amniyon sıvısı ve büyüme ölçümlerine de bakılır. Muayene çoğunlukla yarım saat kadar sürer.

Büyükler bu randevuyu çoğu zaman tek cümleye sığdırır: "Detaylıda cinsiyet kesinleşir, bir de yüzünü görürsün." Olabilir, ama ikisi de işin yan ürünü. Odadaki uzman o yarım saatin büyük kısmını bebeğin kalbini, omurgasını ve böbreklerini tek tek kontrol ederek geçirir. Çoğu anne için muayenenin en zor anı da bu kontrol sırasında odaya çöken sessizlik.

Detaylı ultrason en iyi kaçıncı haftada yapılır

Genellikle 20. hafta civarında. Tarama 18 ile 22. haftalar arasında yapılıyor; bazı merkezler 21. haftayı sınır alıyor, gerektiğinde 23. haftaya kadar uzatılabiliyor. Pratikte doktorun seni bu pencerenin ortasına çağırır.

Gebelik boyunca ultrasonla yapılan kontroller kabaca bu sırayla gelir.

• 11 ile 13. haftalar: ilk ayrıntılı bakış. Ense kalınlığı, burun kemiği ve bazı damarlardaki akım ölçülür; ikili tarama testi de çoğu zaman bu dönemde konuşulur.
• 18 ile 23. haftalar: detaylı ultrason. Bütün gebelere önerilir.
• 24. hafta ve sonrası: riskli gebeliklerde büyümeyi ve akımları izlemek için ek ultrasonlar.

Kaçıncı haftada olduğun, son adet tarihinden mi yoksa ilk ultrasondaki ölçümden mi sayıldığına göre birkaç gün kayabilir. Randevu tarihi sana tuhaf geliyorsa hafta hesabının iki yolunu karşılaştırmak işe yarar.

Detaylı ultrasonda nelere bakılır

Uzman ekranda bir kontrol listesini sırayla işler. Kafatası ve beyin yapıları, yüzün profili ve dudak, omurganın baştan sona dizilişi, kalbin odacıkları ve büyük damarları, mide, bağırsaklar, karın duvarı, böbrekler ve mesane, kol ve bacak kemikleri tek tek görüntülenir. Baş çevresi, karın çevresi ve uyluk kemiği uzunluğu gibi ölçümler alınır; büyümenin haftaya uyup uymadığı bunlardan hesaplanır. Plasentanın nerede durduğuna, amniyon sıvısının miktarına ve rahimdeki kan akımına da bakılır.

Bu taramada özellikle aranan on bir durum var. Aralarında açık spina bifida, yarık dudak ve damak, ciddi kalp anomalileri, karın duvarındaki açıklıklar, diyafram fıtığı, böbreklerin hiç gelişmemesi, ağır iskelet gelişim bozuklukları ve trizomi 13 ile trizomi 18 sayılıyor. Bunların bir kısmı doğumdan sonra ameliyat ya da özel bakım gerektirebiliyor; önceden bilinmesi doğumun nerede ve nasıl planlanacağını değiştirebiliyor.

Cinsiyet bu listede yok. Görüntü uygunsa uzman öğrenmek isteyip istemediğini sorar; bebek bacaklarını kapatmışsa emin olamayabilir. Bilmek istemiyorsan muayene başlamadan söylemen yeterli.

Perinatoloji ve detaylı ultrason aynı şey mi

Değil, ama sık sık aynı cümlede geçtikleri için karışıyor. Perinatoloji, kadın doğumun anne ve bebek sağlığını gebelik boyunca birlikte izleyen yan dalı; riskli gebelikleri takip eden uzmanlar bu daldan gelir. Detaylı ultrason ise bu uzmanların en sık yaptığı muayenelerden biri. Birçok merkezde detaylı ultrasonu perinatoloji uzmanı yapar ve ayrıntılı bir yazılı rapor verir; bazı hastanelerde ise ultrasonda deneyimli kadın doğum ya da radyoloji uzmanları yapar. Perinatoloğa yönlendirilmen gebeliğinin riskli olduğu anlamına gelmiyor; çoğu zaman yalnızca bu muayeneyi en iyi yapan kişiye gönderiliyorsun.

Detaylı ultrasona nasıl hazırlanılır

Birkaç küçük ayar randevuyu rahatlatır.

• Kıyafet: önden açılan ya da iki parça, karnını kolayca açabileceğin bir şey giy. Tek parça elbiseyle muayene masasında epey uğraşırsın.
• Piercing: göbek piercing'in varsa çıkar.
• Mesane: idrar torbasının dolu olması gerekip gerekmediğini randevu alırken sor. Bazı merkezler ister, bazıları istemez.
• Belgeler: önceki ultrason raporlarını ve kan tahlili sonuçlarını yanına al; e-Nabız'daki sonuçları telefonda açık tutmak da olur.
• Atıştırmalık: çantana küçük bir şey koy. Bebek görüntü vermeyen bir duruşta inat ederse biraz yürümeni ya da bir şey yemeni söyleyip kısa bir ara verebilirler.
• Görüntü ücreti: görüntü ya da video almak istiyorsan bunun ayrıca ücretli olup olmadığını önceden öğren.

Yanında birinin olmasını istiyorsan partnerin, annen ya da bir arkadaşın gelebilir. Çocukların odaya alınıp alınmadığı merkeze göre değişiyor; büyük kardeşi getirmeyi düşünüyorsan önceden sor.

Muayene sırasında ne olur, ne kadar sürer

Muayene çoğunlukla yarım saat sürer ve acıtmaz. Ekran net görünsün diye oda genellikle loş olur. Karnına soğuk bir jel sürülür, uzman probu üstünde gezdirir ve yer yer bastırır. Mesanen doluysa bu bastırma biraz rahatsız edebilir, ama acıtmamalı. Ultrason ses dalgasıyla çalışır, radyasyon içermez; anneye ya da bebeğe bilinen bir zararı yok.

Şimdi o sessizlik. Uzman ölçüm alırken konuşmayı bırakabilir, ekrana uzun uzun bakabilir, bir görüntüyü defalarca dondurup yeniden açabilir. Bazı merkezlerde görüntüleri ikinci bir uzmanın da görmesi rutin. Bunların hiçbiri tek başına kötü bir şey bulunduğu anlamına gelmiyor; kalbin dört odacığını ve damar çıkışlarını doğru açıdan yakalamak dikkat istiyor, o kadar. Aklına takılanları telefonuna not edip muayene bitince sormak, tam ortasında sormaktan daha rahat olabilir.

Sonuçlar genellikle bütün kontroller bitince konuşulur. Çoğu anne o odadan, bebeğinde bir sorun işareti görülmediğini duyarak çıkar.

Rapordaki kısaltmalar ne anlatıyor

Eline geçen raporda büyük olasılıkla İngilizce kısaltmalar ve yanlarında hafta karşılıkları olacak. En sık görülenler şunlar.

• BPD: başın iki yan kemiği arasındaki genişlik.
• HC: baş çevresi.
• AC: karın çevresi.
• FL: uyluk kemiğinin (femur) uzunluğu.
• EFW: bu ölçümlerden hesaplanan tahmini ağırlık.
• AFI ya da en derin cep: amniyon sıvısının miktarı.

Bir ölçümün gebelik haftandan birkaç gün ileride ya da geride çıkması tek başına bir şey anlatmaz. Ultrasonla hesaplanan ağırlığın da bir hata payı var. Hekim tek bir sayıya değil, ölçümlerin birbirine ve haftaya göre nasıl durduğuna bakar; raporda içini kemiren bir satır varsa doğrudan sor.

Bir bulgu çıkarsa sırada ne var

Bir şey görülürse ilk adım genellikle tanı koymak değil, daha iyi bakmaktır. Birkaç hafta sonra tekrar ultrason, daha ayrıntılı bir kalp ultrasonu ya da bebeğin kromozomlarını kesin olarak gösterebilen amniyosentez veya koryon villus örneklemesi (CVS) gibi testler önerilebilir. Her testin neyi gösterip neyi göstermediğini ve yaptırıp yaptırmamayı uzmanla birlikte konuşursun; hiçbirini o gün kabul etmek zorunda değilsin.

Detaylı ultrason her durumu bulamıyor. Bazı farklılıklar o haftalarda henüz görüntüye yansımıyor, ancak ilerleyen haftalarda belirginleşiyor. Temiz bir rapor çok şey söyler ama bir garanti belgesi değildir; sonraki kontroller de bu yüzden önemli.

Bekleme günleri zor geçebilir. Kaygı uykunu, iştahını ya da günlük işlerini bozmaya başladıysa hekimine söylemekten çekinme; hamilelikte kaygının ne zaman destek gerektirdiğini ayrı bir yazıda anlattık.

Doktora ne zaman gidilir

Detaylı ultrasonun sonucu ne olursa olsun, şunlardan birini yaşarsan randevunu beklemeden doktorunu ara ya da acile git.

• Kanama: vajinal kanama ya da lekelenme.
• Sıvı: vajinadan sıvı gelmesi.
• Ağrı: geçmeyen ya da düzenli aralıklarla gelen kasık ve karın ağrısı.
• Baş ağrısı ve şişlik: şiddetli baş ağrısı, görmede bulanıklık ya da yüzde, ellerde ani şişlik.
• Adını koyamadığın değişiklik: seni kaygılandıran herhangi bir değişiklik.

Hangisinin acil olduğunu, hangisinin kontrolü bekleyebileceğini hekimin belirler; emin değilsen aramak her zaman daha doğru.

Sık sorulanlar

Detaylı ultrason kaç dakika sürer?

Çoğunlukla yarım saat civarında. Bebek çok hareketliyse ya da görüntü vermeyen bir duruştaysa uzayabilir; gerekirse kısa bir ara verilir ya da birkaç gün sonrasına yeni randevu yazılır.

Detaylı ultrason haftasını kaçırırsam ne olur?

Hemen doktoruna haber ver. Tarama çoğunlukla 21 ya da 22. haftaya kadar yapılıyor, kimi zaman 23. haftaya uzayabiliyor; daha geç bir haftada hangi bilgilerin alınabileceğini hekimin belirler.

Detaylı ultrasonda cinsiyet kesin belli olur mu?

Çoğu zaman görülebilir ama bebeğin duruşuna bağlı. Uzman emin değilse bunu söyler; bilmek istemiyorsan muayeneden önce haber vermen yeterli.

Detaylı ultrason ücretli mi, fiyatı ne kadar?

Ücret yapıldığı yere göre değişiyor. Kamu hastanelerinde randevuyla yapılıyor; özel hastane ve merkezlerde ücret de, anlaşmalı sigortanın ne kadarını karşıladığı da merkezden merkeze farklı. En doğrusu randevu alırken sormak.

Detaylı ultrason bebeğe zarar verir mi?

Hayır. Ultrason ses dalgasıyla çalışır, radyasyon içermez; anneye ya da bebeğe bilinen bir zararı yok.

Perinatoloğa yönlendirilmek gebeliğim riskli demek mi?

Hayır. Birçok merkezde detaylı ultrasonu perinatoloji uzmanı yaptığı için yönlendirilirsin; çoğu zaman yalnızca bu muayeneyi en iyi yapan kişiye gönderiliyorsun.