Hamilelikte depresyon: belirtileri ve destek isteme sınırı

Gebelik herkesin anlattığı gibi ışıltılı geçmiyor olabilir. Günlerdir içine kapanıksın, sevdiğin şeyler tat vermiyor, sabahları uyanmak günün en zor anı. Hamilelikte depresyon tam da böyle sessizce yerleşiyor; hormonların, uykusuzluğun ve hayatın baştan kurulmasının üst üste bindiği bir dönemde hiç de az rastlanan bir şey değil. Aşağıda neyin geçici bir dalgalanma, neyin destek isteyen bir tablo olduğunu ayırmana yarayacak işaretler var.

Hamilelikte depresyon ne kadar sık görülür

Uzman kaynaklar, depresyonun gebelikte ve doğum sonrasında kadınların en sık karşılaştığı sorunlardan biri olduğunu söylüyor. Yani "bir tek bende mi oluyor" sorusunun cevabı hayır.

Bazı annelerde bu tablo ilk kez gebelikte ortaya çıkıyor. Daha önce depresyon ya da kaygı yaşamış olanlarda ise eski belirtiler bu dönemde geri dönebiliyor. İkisi de olağan, ikisi de tek başına taşınacak bir yük değil.

Gebelikte ortaya çıkan bu tabloya antenatal depresyon deniyor. Adının konmuş olması işini kolaylaştırıyor, çünkü tanımlanmış ve üzerine çalışılmış bir durumdan söz ediyorsun. Destekle çoğu anne bu dönemi toparlayarak geçiriyor.

Hangi belirtiler dikkat çeker

Tek bir belirtiye bakılarak karar verilmiyor. Aşağıdakiler birkaç hafta boyunca birlikte sürüyorsa, bu bir işaret sayılıyor:

• Sürekli düşük bir ruh hali, sık sık gözlerinin dolması.
• Eskiden keyif aldığın şeylere ilgini yitirmek, yakınlarından uzaklaşmak.
• Beklenmedik anlarda öfkelenmek, huzursuzluk, tahammülsüzlük.
• İştahının belirgin biçimde değişmesi.
• Kafanın sisli olması, karar vermekte ve bir işe odaklanmakta zorlanmak.
• "Ben iyi bir anne olamayacağım" gibi kendini suçlayan düşüncelerin tekrar tekrar gelmesi.

Yorgunluk ve uyku bozukluğu da listeye giriyor, ama gebelikte zaten yaygın olduğu için tek başına ayırt edici değil. Asıl bakılan şey, halinin ne kadar sürdüğü ve günlük hayatını ne kadar etkilediği.

Kaygı çoğu zaman aynı anda geliyor

Depresyon ve kaygı sıklıkla el ele yürüyor. Bebeğe bir şey olacağına dair aklından çıkmayan düşünceler, kontrol muayenesine giderken büyüyen gerginlik, çarpıntı ya da nefes daralması gibi bedensel belirtiler tabloya eşlik edebiliyor.

Bebeğinin sağlığını merak etmek başlı başına bir sorun değil. Sorun, bu düşüncelerin gününün büyük bölümünü kaplaması ve seni yapabileceklerinden alıkoyması.

Kaygının gebelikte ilk kez ortaya çıkması da mümkün, daha önce yaşadığın bir kaygının bu dönemde şiddetlenmesi de. Hangisi olursa olsun aynı kapıya gidiliyor: durumu anlatıp birlikte bir yol çizmek.

Riski artıran durumlar

Kaynaklar bunun kişisel bir zayıflık olmadığını, bedensel, duygusal ve çevresel etkenlerin karışımından doğduğunu vurguluyor. Riski yükselten başlıklar şunlar:

• Sende ya da ailende geçmiş bir ruh sağlığı öyküsü bulunması.
• Zor geçmiş bir doğum ya da kayıp deneyimi.
• İkiz ya da üçüz gebelik.
• İlişkide gerginlik, maddi sıkıntı, iş kaygısı.
• Yakınında destek olacak kimsenin bulunmaması.
• Planlanmamış bir gebelik.

Bu maddelerden birkaçı sana uyuyorsa, gebelik takibini yapan hekime bunu baştan söylemek işini kolaylaştırır. Erken konuşulan bir konu sonra çok daha az yoruyor.

Kendi başına neler yardımcı olur

Hafif dalgalanmalarda ve destek sürecinin yanında işe yaradığı bildirilen şeyler aslında sade:

• Günün belli bir saatinde hareket etmek: kısa bir yürüyüş, yüzme ya da hekiminin uygun gördüğü hafif egzersiz.
• Hissettiklerini birine anlatmak: partnerine, annene ya da güvendiğin bir arkadaşına. Anlatmak tek başına bile ağırlığı azaltıyor.
• Gebelik hazırlık dersine katılmak; aynı soruları soran başka annelerle karşılaşmak yalnızlık hissini kırıyor.
• Keyif aldığın bir şeyi haftalık düzenine yazmak. Küçük olsun ama sürsün.
• Dengeli beslenmeye ve uyku saatini korumaya çalışmak.

Bunların hiçbiri tedavinin yerine geçmiyor. Kendini toparlayamıyorsan "daha çok çabalarsam düzelir" diye beklememen daha iyi.

Yakınlarından nasıl destek istersin

Çevrendeki insanlar çoğu zaman yardım etmek istiyor ama neye ihtiyacın olduğunu bilmiyor. "İyiyim" demeyi bırakıp somut bir cümle kurmak işi kolaylaştırıyor.

Söylemesi zor geliyorsa küçük başlayabilirsin: "Bugün kendimi çok kötü hissediyorum, biraz konuşabilir miyiz" ya da "Yarın kontrolüm var, benimle gelir misin" gibi. İstediğin şey ne kadar somutsa karşındakinin yardımı da o kadar işe yarıyor.

Bazı anneler önce en yakınına değil, daha rahat konuşabildiği birine anlatıyor. Sıralama önemli değil; önemli olan bu düşüncelerin kafanın içinde dönmeyi bırakması.

Destek nasıl planlanıyor

İlk adım genellikle bir görüşme. Hekim, ne zamandır böyle hissettiğini ve günlük hayatının nasıl etkilendiğini soran kısa bir değerlendirme yapıyor.

Sonrasında en sık önerilen yol konuşma terapileri. Bilişsel davranışçı terapi bu tabloda adı en çok geçen yöntem; seni aşağı çeken düşünce kalıplarını fark edip değiştirmeye dayanıyor.

Belirtiler ağırsa ya da terapi tek başına yetmiyorsa ilaç seçeneği gündeme gelebiliyor. Bu kararı hekimin, senin durumunu ve bebeğini birlikte gözeterek veriyor. Halihazırda bir ilaç kullanıyorsan kendi başına bırakma, önce hekiminle konuş.

Herkese uyan tek bir tedavi yok. Önemli olan erken başlamak, çünkü destek ne kadar erken başlarsa kendini iyi hissetmen de o kadar çabuk oluyor.

Doktora ne zaman

• Çökkün halin birkaç haftadır sürüyor ve hafiflemiyorsa.
• Uykunu, iştahını ya da günlük işlerini belirgin biçimde bozuyorsa.
• Kaygı yüzünden gebelik kontrollerine gitmekten kaçınıyorsan.
• Panik hissi, çarpıntı ya da nefes daralması yaşıyorsan.
• Daha önce ruh sağlığı tanısı aldıysan ya da bir ilaç kullanıyorsan, gebeliği öğrenir öğrenmez.
• Kendine ya da bebeğine zarar verme düşüncesi geldiyse gecikmeden yardım iste, acil durumda 112.

İlk kapı aile hekimin ya da gebeliğini takip eden hekimin olabilir. Gerekirse bir ruh sağlığı uzmanına yönlendirilirsin.

Sık sorulanlar

Hamilelikte depresyon bebeğimi etkiler mi?

Tedavi edilmeyen depresyonun anneyi zorlaması ve bebekle bağ kurmayı güçleştirmesi mümkün. Bu yüzden destek almak hem senin hem bebeğinin lehine.

Gebelikte sürekli mutsuz olmam normal mi?

Ruh halinin dalgalanması bu dönemde olağan. Ama mutsuzluk haftalarca sürüyor ve günlük hayatını bozuyorsa bunu bir hekimle konuşmakta fayda var.

Destek istemek için doğumdan sonrasını beklemeli miyim?

Hayır. Gebelikte başlayan destek çoğu annede daha hızlı toparlanma sağlıyor ve doğum sonrasına hazırlıklı girmeni kolaylaştırıyor.