Epizyotomi nedir? Doğumda kesi, dikiş bakımı ve iyileşme

Kesecekler mi beni. Keserlerse çok acır mı, dikişler ne zaman alınır, sonra nasıl oturacağım, tuvalete nasıl gideceğim. Doğum çantasını hazırlarken bile aklının bir köşesi buna takılıyor, değil mi?

Epizyotomi nedir sorusunun kısa cevabı şu: doğumun son anında bebeğin çıkacağı açıklığı genişletmek için perineye, yani vajina ile makat arasındaki bölgeye yapılan küçük bir kesi. Bölge önceden uyuşturulur, dikişler kendiliğinden erir. Bugün artık rutin yapılmıyor; bebeğin hızla doğması gerektiğinde, vakum ya da forseps kullanılacaksa ya da ciddi bir yırtık riski varsa başvuruluyor.

Epizyotomi nedir, doğal yırtıktan farkı ne

İkisi de aynı bölgede olur, fark kimin başlattığında. Yırtık, bebek çıkarken dokunun kendiliğinden ayrılmasıyla oluşur; epizyotomi ise ekibin bilerek açtığı kesi. İlk vajinal doğumların onda dokuzuna varan kısmında bir yırtık, sıyrık ya da epizyotomi görülüyor. Yani bu bölgenin doğumdan hiç etkilenmemesi, hele ilk doğumda, beklenen durum değil.

Kesinin iki yaygın türü var. Orta hat kesisi dümdüz aşağı, makata doğru yapılır; onarımı kısa sürer ama makat kasına doğru uzama riski daha yüksek. Yana doğru (mediolateral) kesi ise açılı, bir yana eğik yapılır; makat kaslarını korumak için tercih edilir, buna karşılık daha ağrılı olduğu söyleniyor. Hangisinin yapılacağına doğum anında ekip karar verir.

Epizyotomi ne zaman gerekir

Çoğu doğumda gerekmiyor. Gerektiğinde sebep genellikle şunlardan biri.

• Bebeğin kalp atışı düşüyor, hızla doğması gerekiyor
• Vakum ya da forseps kullanılacak
• Makatla ilgili ciddi bir yırtık riski var
• Bebek makat geliyor
• Ikınma çok uzamış, anne bitkin
• Annede kalp hastalığı gibi hızlı doğumu gerektiren bir sağlık sorunu var

Epidural aldıysan kesi için ayrı bir iğneye gerek kalmaz; zaten takılı olan epiduralin dozu yükseltilir, almadıysan bölge yerel olarak uyuşturulur. Kesi doğumun ikinci evresinde, yani ıkınma sırasında açılıyor ve çoğunlukla doğumdan sonraki yaklaşık bir saat içinde dikiliyor.

Son haftalarda perine masajı yapmanın epizyotomi ihtimalini azalttığı düşünülüyor; en çok fayda her gün yapanlarda görülüyor. Nasıl yapıldığını ebenden ya da hekiminden göstermesini isteyebilirsin.

Epizyotomi dikişi ne zaman düşer, ne kadar sürede iyileşir

Dikiş düşmez, çıkarılmaz da. Kendiliğinden eriyen iplik kullanılıyor; yani dikiş aldırmak için kontrole dönmen gerekmiyor. İyileşme kişiden kişiye değişiyor, kabaca şu sırayla ilerliyor.

• İlk günler: Ağrı, sızı ve şişlik olağan.
• İlk hafta ile on gün: Oturmak, kalkmak, idrar yapmak hâlâ hassas olabilir; bazı kadınlarda bölge bu sürede büyük ölçüde toparlıyor.
• Bir ile bir buçuk ay: Dikişlerin çoğu kadında bu sürede iyileşmesi bekleniyor. Kesi derin ve büyükse süre uzayabilir.
• İki üç hafta geçti, ağrı hâlâ sürüyorsa: Bu olağan sayılmıyor; kontrole git.

Hangi hareketlerden kaçınman gerektiğini kontrolde ebene ya da doğum hekimine sor.

Dikiş bakımı evde nasıl yapılır

Tuvalette ılık suyla durulamak en rahatı. İdrar yaparken sızlıyorsa hafifçe çömelmek işe yarıyor; o sırada bir şişeyle ılık su dökmek de iyi geliyor. Büyük tuvaletteyken temiz bir pedi bölgeye hafifçe bastırmak, ıkınırken kendini daha güvende hissettirir. Silerken önden arkaya doğru git.

Kabızlığı beklemektense önlemek daha kolay: bol su, lifli yiyecekler ve ev içinde kısa yürüyüşler. Ağrı yüzünden büyük tuvalet zorlaşıyorsa kabızlık için ne kullanabileceğini hekimine sor.

Buz ağrıyı ve şişliği azaltıyor; doğrudan cilde değil, ince bir beze sarıp on beş yirmi dakika uygula. Pedi 4-6 saatte bir değiştirmek, bölgeyi kuru tutmak ve pamuklu iç çamaşırı giymek enfeksiyon riskini düşürür. Günde bir iki kez, on dakika kadar iç çamaşırsız bir havlunun üstünde uzanıp bölgeyi havalandırmak da iyi geliyor.

Oturmak zor geliyorsa yastık kullan, mümkünse ağırlığını kesinin olmadığı tarafa ver. Ağrı kesici olarak doğum hekiminin önerdiğini kullan; emziriyorsan hangisinin uygun olduğunu mutlaka sor. Kegel egzersizi de iyileşmeye yardımcı olup kesi üzerindeki baskıyı azaltabiliyor; nasıl yapılacağını ebe gösterebilir. Ped, soğuk paket ve pamuklu iç çamaşırını doğumdan önce hazır etmek ilk günleri epey kolaylaştırır.

Kesi izi kalır mı

Biraz iz kalabilir; zamanla silikleşir ve çoğu kadını rahatsız etmez. Nadiren iz kabarık ve kaşıntılı olabiliyor ya da kesi uzun süre tam kapanmayıp iç çamaşırında ıslaklık hissi bırakabiliyor. Böyle bir şey fark edersen doğumu yaptıran hekime söylemen yeterli; izi düzeltmek için yöntemler var.

Epizyotomi cinselliği etkiler mi

Cevap kişiye göre değişiyor; sabit bir tarih yok. Çoğu öneri kendini hazır hissedene kadar beklemek yönünde, altı hafta beklemek de sık verilen bir süre. İlk aylarda ağrı sık görülüyor. Sana özel süreyi kontroldeki hekim ya da ebe söyler.

Ağrı varsa bunu birlikte olduğun kişiye açıkça söylemek, bir süre ilişkiye girmeden yalnızca yakınlıkla yetinmek de bir seçenek. Kuruluk ağrıyı artırıyorsa su bazlı bir kayganlaştırıcı işe yarıyor; yağ bazlı ürünler (vazelin, nemlendirici krem) tahriş edebilir. Ağrı geçmiyorsa hekimine söylemekten çekinme.

Epizyotomi dikişi açılırsa ne olur

Dikişin açıldığını düşünüyorsan kendi başına bir şey yapmaya kalkma, hekimine göster. Ağrı birden arttıysa, kanama ya da kötü kokulu akıntı varsa ya da bölgenin görünüşü değiştiyse aşağıdaki listeye bak.

Doktora ne zaman gidilir

Şunlara gecikmeden bakılmalı; aynı gün doğumu yaptıran hekimi ya da hastaneyi ara.

• Kanama artıyorsa, açık kırmızı kanama varsa ya da bir ped iki saatten kısa sürede doluyorsa
• Ateş çıktıysa ya da karın ağrısı başladıysa
• Kötü kokulu akıntı varsa

Şunlar için hastaneye koşmana gerek yok; ASM'den ya da doğumu yaptıran hekimden randevu almak yeter.

• Dikiş yeri giderek daha çok ağrıyor, kızarıyor, şişiyor ya da irin geliyorsa
• Dikişlerin açıldığından şüpheleniyorsan
• Ağrı iki üç haftadan uzun sürüyorsa
• Zamanla kabarık, kaşıntılı bir iz oluştuysa ya da cinsel ilişki ağrılıysa

Dikişler eriyor, bölge toparlanıyor; birkaç hafta sonra bu sorular yerini bambaşka telaşlara bırakıyor.

Sık sorulanlar

Epizyotomi ne zaman yapılır?

Bebeğin hızla doğması gerektiğinde, vakum ya da forseps kullanılacaksa, ciddi yırtık riski varsa ya da bebek makat geliyorsa. Çoğu doğumda gerekmiyor; kararı doğum anında ekip verir.

Epizyotomi acır mı?

Kesi sırasında bölge uyuşturulur; epidural varsa dozu yükseltilir. Doğumdan sonraki ilk günlerde ağrı, sızı ve şişlik olağan.

Epizyotomi cinselliği etkiler mi?

Yara iyileşene kadar ağrılı olabilir; ilk aylarda ağrı sık görülür. Ne zaman başlanacağı kişiye göre değişir; kontrolde hekimin ya da ebenle birlikte karar verirsin. Kuruluk varsa su bazlı kayganlaştırıcı işe yarar.

Epizyotomi dikişi ne zaman düşer?

Dikişler kendiliğinden eriyen iplikle atılır; çıkarılmaz, düşmesi de beklenmez. Bölgenin iyileşmesi çoğu kadında bir ile bir buçuk ay sürer.

Epizyotomi dikişi açılırsa ne olur?

Dikişin açıldığından şüpheleniyorsan ya da kanama ve ağrı arttıysa kendi başına bir şey yapma, hekimine göster.

Epizyotomi türleri nelerdir?

İki yaygın tür var: orta hat (median) ve yana doğru (mediolateral) kesi. Orta hat kesisi daha kısa sürede onarılır; yana doğru kesi makat kaslarını korumayı amaçlar ama daha ağrılı olduğu söylenir.

Perine masajı epizyotomiyi önler mi?

Son haftalarda perine masajı yapmanın ihtimali azalttığı düşünülüyor; en çok fayda her gün yapanlarda görülüyor. Nasıl yapıldığını ebenden öğrenebilirsin.