El ayak ağız hastalığı: ilk belirti, bulaş ve kaç günde geçer?

Ateşi dün akşam düştü, sevinmiştin. Ama bu sabah en sevdiği bisküviyi itti, suyu da iki yudumdan sonra bıraktı. Ağzının içinde bir şey mi var? Bezini değiştirirken avucunda, sonra tabanlarında küçük kırmızı noktalar görüyorsun; kreşin geçen hafta attığı mesaj aklına geliyor.

El ayak ağız hastalığı, en sık beş yaş altındaki çocuklarda görülen, çok bulaşıcı ama çoğunlukla hafif geçen bir virüs enfeksiyonu. Önce ateş, boğaz ağrısı ve iştahsızlık gelir. Birkaç gün sonra ağızda acıyan yaralar, avuç içinde ve ayak tabanında kırmızı noktalar çıkar. Çoğu çocuk 7 ila 10 günde kendiliğinden iyileşir.

Bu hastalıkta işin zor kısmı çoğu zaman ateş düştükten sonra başlar. Yaralar yüzünden çocuk günlerce az içebiliyor; asıl izlemen gereken de derece değil, bardaktaki suyun ne kadar azaldığı.

El ayak ağız hastalığının ilk belirtisi ne

Hastalık çoğunlukla belli bir sırayla ilerler. Her çocukta bütün basamaklar görülmez ama kabaca şöyle:

• Virüsü kaptıktan sonraki 3 ila 5 gün içinde ateş, halsizlik, boğaz ağrısı ve yemeye içmeye isteksizlik başlar. Bu ilk günleri sıradan bir soğuk algınlığından ayırt etmek zor.
• Ardından dilde ve yanakların iç yüzünde küçük kırmızı noktalar belirir. Bunlar kabarcığa dönüşür ve acımaya başlar.
• Aynı günlerde ya da biraz sonra avuç içlerinde ve ayak tabanlarında düz ya da hafif kabarık kırmızı noktalar çıkar. Popoda, bez bölgesinde, bacaklarda ve kollarda da görülebilir.
• Bazı çocuklarda yalnız ağız ve boğaz yaraları olur, ciltte hiçbir şey çıkmaz.

Kreşte ya da parkta salgın varsa ve çocuğun birden su bile içmek istemiyorsa, ağzının içine bir el feneriyle bakmak çoğu zaman cevabı veriyor.

Döküntü neye benzer, neyle karışır

Noktalar genellikle kaşınmaz. Bu, onu birçok döküntüden ayıran küçük ama işe yarar bir ipucu. Açık tenli çocuklarda pembe ya da kırmızı, koyu tenli çocuklarda çevresindeki deriden daha koyu görünebilir. Bir kısmı gri ya da beyazımsı, içi sıvılı kabarcıklara dönüşür. Kabarcıklar zamanla söner ya da soyulur, geride kırmızımsı bir iz kalır.

Salya artışı, huysuzluk ve her şeyi ağza götürme bu yaşta akla önce diş çıkarmayı getirir. Fark şurada: diş çıkaran bebekte ağzın içinde yara görmezsin, el ayak ağız hastalığında ise yaralar genellikle bakınca seçilir. Ateşle birlikte yüze ve gövdeye yayılan bir döküntü varsa tablo başka bir hastalığa işaret edebilir; kızamıkta döküntünün nasıl başlayıp nereye yayıldığı epey farklıdır. Emin olamadığın her döküntüyü aile hekimine göstermek en sağlam yol.

Nasıl bulaşır, ne kadar süre bulaştırır

Virüs öksürük ve hapşırıkla, salyayla, burun akıntısıyla, kabarcıkların içindeki sıvıyla ve dışkıyla geçer. Paylaşılan bardak, öpücük, sarılma, ağza girip çıkan oyuncaklar ve bez değişimi en sık yollar. Virüs eşyaların üzerinde birkaç gün canlı kalabildiği için kreşlerde hızla yayılır.

Çocuk, belirtiler ortaya çıkmadan birkaç gün önce bulaştırmaya başlar; en bulaştırıcı dönem hastalığın ilk haftasıdır. İşin can sıkıcı yanı, virüsün çocuk iyileştikten sonra da günlerce, hatta haftalarca dışkıyla atılmaya devam edebilmesi. Hiç belirti göstermeyen biri de virüsü taşıyabilir. Bu yüzden kardeşini ya da seni korumanın en iyi yolu, özellikle bez değiştirdikten ve tuvaletten sonra, yemek hazırlamadan önce elleri sabunla uzun uzun yıkamak. Havlu, bardak ve kaşık birkaç hafta ayrı kalsın; kirlenen çarşaf ve kıyafetleri yüksek ısıda yıkayabilirsin.

Bir kez geçirmek bağışıklık bırakmıyor, çocuk aynı hastalığı yeniden geçirebiliyor. Kreşe yeni başlayan bir çocuğun neden peş peşe hastalandığını düşünürsen, el ayak ağız hastalığı da o ilk yılın sık konuklarından.

El ayak ağız hastalığı kaç günde geçer

Çoğu çocukta belirtiler 7 ila 10 gün sürer. Kaba bir hesapla, ateş pazartesi başladıysa ağız yaraları hafta ortasına doğru çıkabilir, iyileşme de ertesi haftanın başında ya da ortasında belirginleşir. Ateş genellikle birkaç günde geriler, ağızdaki yaralar biraz daha uzun sürer, ciltteki izler en son silinir.

Birkaç hafta sonra tırnaklardan birinin soyulduğunu ya da düştüğünü görebilirsin. Bu çok seyrek olur; araştırmalar el ayak ağız hastalığıyla bağlantısını kesin olarak göstermiş değil, tırnak da hemen her zaman kendiliğinden yeniden çıkar. Yine de aile hekimine göstermek içini rahatlatır.

Evde neler yapabilirsin

Hastalığın kendisini geçiren bir ilaç yok, antibiyotik de işe yaramaz çünkü etken bir virüs. Yapılacak her şey çocuğun bu birkaç günü daha az acıyla geçirmesi için.

• Soğuk içecekler ağzı uyuşturur. Su ya da soğutulmuş süt, sık aralıklarla ve küçük yudumlarla daha kolay gider.
• Yumuşak ve soğuk yiyecekler en kolay gidenler: yoğurt, muhallebi, sütlaç, ezilmiş muz, soğumuş çorba, dondurma.
• Portakal suyu, limonata, domates sosu, gazlı içecek, tuzlu kraker, cips ve baharatlı yemekler yaraları yakar. Birkaç gün kenara kaldırabilirsin.
• Sıcak çay ya da ıhlamur bu hastalıkta pek dost değil. Büyükler ısrar ederse ılık bile olsa yaraları acıtabileceğini söyleyebilirsin.
• Ağrı ve ateş için hangi ilacın, hangi miktarda verileceğini çocuğunun yaşına ve kilosuna göre hekimin ya da eczacın söyler. Çocuklara aspirin verilmez.
• Eczanelerde ağız yaraları için çocuklara uygun jel ve spreyler var. Hangisinin işe yarayacağını eczacına sorabilirsin.
• Kabarcıkları ılık su ve sabunla yıka, bastırarak kurula, açık bırak. Patlayan bir kabarcık olursa temiz tut, gerekirse küçük bir bantla kapat.

Yemek konusunda kendini sıkma. İki üç gün az yemesi çoğu çocukta sorun olmaz, ama az içmesi sorun olabilir. Gün içinde bardağın ya da biberonun ne kadar azaldığını, bezlerin ne kadar ıslak çıktığını aklında tut. Hekime gidersen ilk soracağı şey de bu.

Kreşe ne zaman dönebilir

Burada kaynaklar birbirinden biraz farklı konuşuyor. İngiltere'nin sağlık servisi NHS, çocuğun kendini iyi hissettiğinde dönebileceğini, kabarcıkların iyileşmesini beklemeye gerek olmadığını ve evde daha uzun tutmanın salgını pek durdurmadığını yazıyor. ABD'deki CDC ise ateşin geçmiş olmasını, çocuğun güne katılabilecek kadar iyi olmasını ve salyasının sürekli akmamasını ölçü alıyor. KidsHealth ateş ya da açık kabarcık varken evde kalmasını öneriyor. Ortak nokta şu: ateşi geçmiş, yiyip içebilen, oyuna katılabilen bir çocuk çoğunlukla dönebilir. Kreşin kendi kuralı varsa onu da sor; salgın dönemlerinde bazı kurumlar daha uzun bekletebiliyor.

El ayak ağız hastalığı yetişkinlere bulaşır mı

Bulaşır. Çocuklarda çok daha sık görülse de herkes geçirebilir ve belirtiler çocuklardakine benzer. Bezi değiştiren, gece yanında yatan, aynı kaşıktan tadına bakan sen olduğun için en yakın temas da seninle.

Hamileysen durum biraz farklı. Hastalık çoğunlukla gebelik ya da bebek için risk oluşturmuyor, ama doğuma yakın dönemde geçirilirse bebek hastalığın hafif bir biçimiyle doğabiliyor. Temas olduysa ya da belirti başladıysa kadın doğum hekimine haber ver; gebelik haftana ve sağlık geçmişine göre neye dikkat edileceğini o söyler. Bu arada büyük çocuğunla yakınlığı kesmen gerekmiyor, el yıkamayı sıklaştırmak ve öpücükleri birkaç gün yanağa değil saça kondurmak yeter.

Doktora ne zaman

Neyin ne kadar bekleyebileceğine çocuğunu gören hekim karar verir. Şunlardan biri varsa aile hekimini ya da çocuk doktorunu ara:

• Çocuğun neredeyse hiç içmiyor, her yudumda ağlıyor
• Bezleri her zamankinden kuru, idrarı azalmış ya da koyulaşmış
• Ağzı kuru ve yapış yapış, gözleri çökük görünüyor, ağlarken gözyaşı az
• Ateşi birkaç günü geçti ya da düştükten sonra yeniden yükseldi
• On günün sonunda belirgin bir düzelme yok
• Bebek henüz ilk aylarında ya da bağışıklığını zayıflatan bir hastalığı var
• Sakinleştiremiyorsun, alışılmadık derecede uyuşuk ya da gittikçe kötüleşiyor

Şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, sırt ağrısı, kusma ve uyuşukluk bir arada görülürse çok seyrek rastlanan bir beyin zarı iltihabı akla gelir. Bu durumda beklemeden acile git ya da 112'yi ara.

Sık sorulanlar

El ayak ağız hastalığının ilk belirtisi nedir?

Çoğu çocukta ilk gelen ateş, boğaz ağrısı ve iştahsızlıktır. Ağızdaki yaralar ile eldeki ve ayaktaki kırmızı noktalar genellikle bundan birkaç gün sonra çıkar.

El ayak ağız hastalığı kaç gün sürer?

Çoğu çocuk 7 ila 10 gün içinde kendiliğinden iyileşir. Ateş önce geriler, ağız yaraları biraz daha uzun sürebilir.

El ayak ağız hastalığı yetişkinlere bulaşır mı?

Bulaşır. Beş yaş altında daha sık görülse de her yaşta geçirilebilir ve belirtiler çocuklardakine benzer. Hamileysen ve temas olduysa hekimine haber ver.

Bir kez geçiren çocuk yeniden yakalanır mı?

Yakalanabilir. Hastalığı birkaç farklı virüs yapabildiği için bir kez geçirmek kalıcı koruma sağlamıyor. Bilinen bir aşısı da yok.