Kızamık belirtileri: ateşten döküntüye gün gün ne olur?

Gece yarısı, üçüncü gün. Ateş yine yükseldi, burun akıyor, öksürük geçmedi ve gözler kıpkırmızı. Grip diye düşünmüştün; şimdi saç dibinde, kulağın arkasında birkaç kırmızı leke var ve aklına o kelime geliyor.

Kızamık belirtileri genellikle iki aşamada gelir. Önce yüksek ateş, burun akıntısı, öksürük ve kızarıp sulanan gözlerle grip gibi başlar. Ateşin başlamasından iki ila dört gün sonra döküntü yüzde ve kulak arkasında çıkar, birkaç gün içinde gövdeye, kollara ve bacaklara iner. Kızamığı ele veren ilk iz ise çoğu zaman döküntüden önce, çocuğun ağzının içinde saklıdır: yanakların iç yüzünde küçük beyaz noktalar.

Kızamık belirtileri gün gün nasıl ilerler

Seyir aşağı yukarı şöyle; günler çocuktan çocuğa kayabilir ama sıra pek değişmez.

• Temastan sonraki ilk 10-12 gün: Çocuk sağlıklı görünür. Virüs bu sürede sessizce çoğalır.
• Belirtilerin ilk 2-4 günü: Yüksek ateş, burun akıntısı ve hapşırık, kuru öksürük, kızarık ve sulanan gözler. Hastalığın en bulaştırıcı dönemi bu ilk günlerdir.
• Döküntüden 1-2 gün önce: Yanakların ve dudakların iç yüzünde küçük beyaz noktalar. Bunlara Koplik lekeleri deniyor; kızamığın ayırt edici işaretlerinden biri sayılıyor.
• Döküntünün ilk günleri: Lekeler yüzde ve kulak arkasında başlar. Yaklaşık üç günde boyuna, gövdeye, kollara, bacaklara ve ayaklara kadar yayılır.
• Sonraki günler: Döküntü dört ila sekiz gün içinde yavaş yavaş solar. Çoğu çocuk bir hafta civarında toparlanmaya başlar.

Ağızdaki noktaları görmek istersen gün ışığında ya da telefonunun fenerini tutarak çocuğunun alt dudağını hafifçe aşağı çek ve yanağın içine bak. Lekeler birkaç gün kalır, döküntü yayıldıkça kaybolabilir. Görememen kızamık olmadığını göstermez; ama gördüysen hekime mutlaka söyle.

Kızamık döküntüsü neye benzer

İlk lekeler küçük, düz ya da hafifçe kabarık kırmızı noktalardır. Zamanla birbirine karışıp düzensiz, yamalı alanlar oluşturur. Döküntü ilk başta bastırınca solar, üç dört gün içinde daha belirgin ve kalıcı hâle gelir. Açık tende kırmızı ya da kahverengimsi görünür. Esmer tende seçmek zorlaşır; orada gözünle değil, parmak uçlarınla hafif kabarıklığı yoklayarak fark edebilirsin. Kızamık döküntüsü çoğunlukla kaşınmaz; bu, onu benzerlerinden ayıran küçük ama işe yarar bir ayrıntı.

Kızamık mı, alerji mi, başka bir döküntü mü

Çocukluk döküntüleri birbirine benzer ve evde kesin ayrım yapmak zordur. Yine de döküntünün nereden başladığı, kaşınıp kaşınmadığı ve ateşten önce mi sonra mı çıktığı çok şey anlatır.

• Kızamık: Önce birkaç gün ateş, nezle, öksürük ve göz kızarıklığı. Döküntü sonra gelir, yüzden ve kulak arkasından başlayıp aşağı iner, genellikle kaşınmaz.
• Alerjik döküntü (kurdeşen): Ateşsiz çıkabilir. Kabarık, farklı şekil ve büyüklükte plaklar vücudun herhangi bir yerinde belirir; kaşıntı yapar, yanma ya da batma hissi de verebilir.
• Su çiçeği: Lekeler önce kabarcığa, sonra kabuğa döner ve dalga dalga çıkar. Ağzın içinde de görülebilir, çok kaşınır.
• Kızıl: Zımpara gibi pürüzlü küçük kabarıklıklar göğüs ve karından başlar. Yüzde döküntü genellikle olmaz ama yanaklar kızarabilir. Boğaz ağrısı ve ateşle birlikte gelir.

Ağız içinde yaralar, avuç içi ve ayak tabanında kabarcıklarla gelen bir tablo ise kızamıktan çok el ayak ağız hastalığını düşündürür. Kesin tanıyı muayene ve laboratuvar testi koyar; kızamıkta tanı laboratuvarla doğrulanır.

Kızamık ne kadar bulaşıcı

Çok. Kızamık dünyanın en bulaşıcı hastalıklarından biri; bir hasta, bağışıklığı olmayan bir çevrede on sekiz kişiye kadar bulaştırabiliyor ve bağışık olmayan her on kişiden dokuzu temas edince hastalanıyor. Virüs öksürük, hapşırık ve hastanın soluduğu havayla geçer, havada ve yüzeylerde iki saate kadar etkin kalabilir. Yani hasta odadan çıktıktan sonra bile o oda bir süre bulaştırmaya devam eder.

İşin zor yanı zamanlama. Bulaştırıcılık döküntüden dört beş gün önce, yani herkesin "basit bir nezle" dediği günlerde başlar ve döküntüden sonraki dört güne kadar sürer. Kreşte, okulda ya da bir doğum günü partisinde yayılması bu yüzden kolay. Her ateşli nezle kızamık değil elbette; kreşe yeni başlayan çocukların sık hastalanması çoğunlukla çok daha sıradan virüslerden kaynaklanır. Ama kızamıktan şüpheleniyorsan döküntü çıktığı günden itibaren en az dört gün çocuğu kreşten ve okuldan uzak tutman gerekir.

Kızamık olan çocuğa evde nasıl bakılır

Kızamığın virüse yönelik özel bir ilacı yok. Bakım, çocuğu rahat ettirmek, sıvı kaybını önlemek ve olası bir komplikasyonu erken fark etmek üzerine kurulu.

• Sıvıyı aksatma. Anne sütü, su, çorba; küçük yudumlarla ve sık sık. İştahı kaçtıysa yemeği zorlamana gerek yok, sıvı daha önemli.
• Dinlensin. Kitap ya da ekran, onu ne yatıştırıyorsa.
• Hangi ateş düşürücüyü hangi aralıkla vereceğini hekimine ya da eczacına sor; kendi kafana göre ilaç değiştirme, ekleme.
• Göz çapaklarını, kaynatıp soğuttuğun suya batırdığın temiz bir pamukla nazikçe sil.
• Odayı sık havalandır. Küçük çocuk varsa pencerenin yalnız üst kanadını aç.
• Bardak, havlu, çatal kaşık ve yatak takımını ayır, ellerini sık yıka.
• Bebekleri, hamileleri ve bağışıklığı zayıf kişileri bu günlerde evden uzak tut. Misafir ağırlamak için uygun zaman değil.

Beş yaşından küçük çocuklarda göz hasarını önlemek için A vitamini verilebiliyor; verilip verilmeyeceğine ve dozuna hekimin karar verir. Antibiyotik virüse etki etmez, ancak zatürre, kulak ya da göz iltihabı eklenirse hekim gerekli görebilir.

Aile sağlığı merkezine ya da hastaneye gitmeden önce mutlaka telefonla ara. Bekleme salonunda aşı sırası bekleyen bir bebeğin yanına oturmak, hastalığı o bebeğe farkında olmadan taşımak demek. Hekimin seni ayrı bir odaya alabilir ya da başka bir yol önerebilir.

Kızamık tehlikeli mi

Çoğu çocuk bir iki haftada iyileşir. Yine de kızamık hafife alınacak bir hastalık değil; tehlike daha çok ardından gelebilen komplikasyonlarda: kulak iltihabı, zatürre, sıvı kaybına yol açan ağır ishal, beyin iltihabı (ensefalit) ve körlük. Kızamığa bağlı ölümlerin çoğu da bunlardan oluyor. Risk beş yaş altındaki çocuklarda, otuz yaş üstü yetişkinlerde, aşısız küçük çocuklarda, hamilelerde ve yetersiz beslenenlerde daha yüksek. Kızamık bağışıklık sistemini de bir süre zayıflatıyor; iyileştikten sonraki haftalarda başka enfeksiyonlara karşı biraz daha dikkatli olmakta fayda var. Hamilelikte geçirilen kızamık düşüğe, erken doğuma ve düşük doğum ağırlığına yol açabilir.

Kızamık aşısı ne işe yarar

Kızamıktan korunmanın en etkili yolu aşı. Türkiye'de kızamık aşısı, kızamıkçık ve kabakulakla birlikte KKK olarak yapılıyor; güvenilir bağışıklık için iki doz gerekiyor. Yenidoğan bir süre anneden geçen antikorlarla korunur, ama bu koruma ilk yılın ikinci yarısında azalır. Hangi dozun ne zaman yapılacağını Sağlık Bakanlığı takvimi belirler; çocuğunun dozlarına e-Nabız'dan ya da aşı kartından bakabilirsin; aşı takvimini düzenli takip etmek eksik bir dozu zamanında yakalamanı kolaylaştırır. Canlı aşı olduğu için hamilelikte yapılmıyor; bağışıklığı olmayan annelere doğumdan sonra öneriliyor.

Çocuğun aşısızsa ya da bir dozu eksikse ve kızamıklı biriyle temas ettiyse, belirti beklemeden aile hekimine haber ver. Temasın üzerinden geçen süreye göre ne yapılabileceğine hekimin karar verir; erken haber vermek burada gerçekten zaman kazandırır.

Doktora ne zaman gidilir

Aşağıdaki durumlarda aile hekimini ya da çocuk doktorunu ara; gitmeden önce kızamık şüphesini telefonda söyle.

• Çocuğunda kızamıktan şüpheleniyorsan.
• Bir yaşından küçük bebeğin kızamıklı biriyle temas ettiyse.
• Hamileysen ya da bağışıklığın zayıfsa ve kızamıklı biriyle yakın temasta bulunduysan.
• Çocuğun aşısızsa ya da dozları eksikse ve temas olduysa.
• Ateş düşürücüye rağmen ateş inmiyorsa.
• Beslenmesi ya da sıvı alımı belirgin azaldıysa, bezleri her zamankinden kuru kalıyorsa.

Şunlardan biri varsa 112'yi ara ya da acile git.

• Nöbet geçiriyorsa.
• Nefes almakta çok zorlanıyorsa; bebekte hırıltılı soluma ya da kaburgaların altının içe çekilmesi.
• Uyanık kalamıyor, gözünü birkaç saniyeden fazla açık tutamıyorsa.
• Gevşek ve tepkisizse, bilinci aniden bulanıklaştıysa ya da hiç susmadan ağlıyorsa.
• Döküntünün üzerine cam bir bardak bastırdığında lekeler solmuyorsa.
• Ense sertliği varsa ya da ışık gözünü belirgin rahatsız ediyorsa.

Hangi bulgunun ne kadar acil olduğunu hekimin belirler. İçinde "bu her zamanki hâli değil" diyen bir ses varsa o sese güven.

Sık sorulanlar

Kızamık hastalığı kaç gün sürer?

İlk belirtilerden döküntünün solmasına kadar çoğu çocukta on gün ile iki hafta arası geçer. Döküntü dört ila sekiz gün kalır, toparlanma genellikle bir hafta civarında başlar. Zatürre ya da kulak iltihabı eklenirse iyileşme uzar.

Kızamık bulaşıcı mı?

Bilinen en bulaşıcı hastalıklardan biridir; bağışık olmayan kişilerin büyük çoğunluğu temas edince hastalanır. Bulaştırıcılık döküntüden dört beş gün önce başlar, döküntüden sonraki dört güne kadar sürer.

Kızamık döküntüsü nasıl olur?

Kırmızı ya da kahverengimsi, düz ya da hafif kabarık lekelerdir ve zamanla birleşip yamalı alanlar oluşturur. Yüzden ve kulak arkasından başlar, aşağıya doğru iner, genellikle kaşınmaz.

Kızamık döküntüsü kaşınır mı?

Genellikle hayır. Kaşıntı daha çok kurdeşen ve su çiçeğinde görülür; bu, kızamığı benzerlerinden ayıran işe yarar bir ayrıntıdır.

Koplik lekeleri nedir?

Döküntüden bir iki gün önce yanakların ve dudakların iç yüzünde beliren küçük beyaz noktalardır. Kızamığın ayırt edici işaretlerinden biri sayılır; gördüysen hekime söyle.

Aşılı çocuk kızamık olur mu?

İki dozu tamamlanmış çocuklarda kızamık nadirdir ama imkânsız değildir; aşıya yeterli yanıt vermeyen az sayıda kişi hastalanabilir. Aşılı çocukta da belirtiler kızamığı düşündürüyorsa hekime danışmak gerekir.