Bebeklerde öksürük nasıl geçer? Evde ne yapılır, ne zaman doktora

Bebek telsizinin ışığı her öksürükte bir yanıp bir sönüyor. Saat gecenin üçü; karanlıkta o küçük, kuru sesi sayıyorsun.

Bebeklerde öksürük nasıl geçer diye arıyorsan kısa cevap şu: öksürüğün arkasında çoğu zaman bir virüs var ve virüs geçince öksürük de geçiyor. Bu süre boyunca sıvıyı artırmak, burnu tuzlu suyla temizlemek ve odayı fazla kurutmamak işe yarıyor. Bal ve öksürük şurupları küçük bebeğe uygun değil. Asıl bakılacak şey bebeğin nasıl nefes aldığı; hekime gitme kararını öksürüğün sesi değil, nefes verdiriyor.

Öksürüğün sesi ne anlatır

Islak, kuru, havlar gibi, ıslıklı ve "huu" sesli öksürük birbirinden farklı şeyler anlatıyor. Telefonla kısa bir ses kaydı almak, hekime sözle tarif etmekten kolay.

• Islak öksürük: içinde balgam olan, nemli bir ses. Soğuk algınlığı, grip, bronşit ya da zatürreyle birlikte görülebiliyor; balgam temizlenince kuruya dönebiliyor.
• Kuru öksürük: balgam yok, boğaz gıcıklı. Astım, sigara dumanı ya da alerjiyle ilişkili olabiliyor.
• Havlar gibi öksürük: çoğunlukla krup. Aniden, çoğu zaman da gece başlıyor; nefes alırken tiz bir ses (stridor) gelebiliyor. En çok üç yaş altındaki çocukları etkiliyor.
• Nefes verirken ıslık: akla astım ya da bronşiyolit geliyor. Islık ani bir öksürük nöbetiyle başladıysa boğaza kaçmış bir şey de olabilir; o zaman beklemeden hekime gidilir.
• Peş peşe öksürük, ardından nefes çekerken çıkan "huu" sesi: boğmaca. Aşısız bir yaş altı bebeklerde en ağır seyrediyor.

Havlar gibi öksürükte buharla dolmuş banyoda yaklaşık yirmi dakika oturmak rahatlatabiliyor. Nefes alırken tiz ses de geliyorsa buna güvenip bekleme, hekime git.

Bebeklerde öksürük nasıl geçer, evde ne yapılır

Sık sık sıvı, burna tuzlu su ve nemli hava; bebeğin yaşına uygun bir "öksürük ilacı" olmadığından işi bu küçük ayrıntılar görüyor. Bebek oynuyor, emiyor, uyuyorsa hafif bir öksürüğü bastırmaya uğraşmana zaten gerek yok.

• Sıvı: sık sık, az az emzir ya da mama ver. Sıvı balgamı inceltiyor, öksürük sonrası boğazı da yatıştırıyor.
• Burun: tıkalıyken emmek zorlaşır. Beslemeden önce burna tuzlu su damlat (eczanedeki serum fizyolojik ya da hazır burun spreyi olur), sonra aspiratörle yumuşakça çek. Yine de zorlanıyorsa sütü sağıp biberon ya da bardakla verebilirsin.
• Hava: kalorifer yanarken oda çabuk kuruyor. Hava çok kuruysa nemlendirici işe yarar; soğuk buharlı olanı daha güvenli. Cihazın yoksa duşu açıp banyoyu buharla doldur, kapıyı kapatıp bebekle birlikte biraz otur; sıcak su bebeğe değmesin.
• Duman: evde ve araçta sigara içilmesin. Duman öksürüğü azdırıyor.
• Duruş: uyanıkken bebeği biraz dik tutmak nefesini rahatlatıyor.

Bebeğe bal ya da öksürük şurubu verilir mi

Hayır. Bal bir yaşını doldurmamış bebeğe verilmiyor; bebek botulizmi riski var. Ballı limonlu sıcak içecek de bir yaş altına uygun değil. Annen ya da komşun "bir kaşık bal ver, geçer" diyebilir; niyet güzel, ama bir yaşından önce olmaz. Bal ve ilk yılın diğer yasaklı gıdaları için ayrı bir yazımız var.

Göğse sürülen mentollü merhemler iki yaşından büyük çocuklar için; bebeğe sürülmez. Pastil ve sert şeker de üç yaşın altında boğulma riski taşıdığından bebeğin eline hiç geçmesin.

Eczanede reçetesiz satılan öksürük ve soğuk algınlığı ilaçları dört yaşın altındaki çocuklara önerilmiyor; zarar riski olası yararın önüne geçiyor. Antibiyotik de öksürük için normalde yazılmıyor. Arkada çoğunlukla virüs olduğundan hekimler beklemeyi ve bebeği rahatlatmayı seçiyor.

Uyurken öksüren bebeğe ne yapılmalı

İlk adım, yatmadan önce burnu tuzlu suyla temizlemek ve odayı kurutmamak. Gece öksürüğü çoğu zaman soğuk algınlığında burundan boğaza akan sümüğün işi; astım ve toz akarı alerjisi de geceleri öksürtebiliyor. Büyük çocuklarda başı yastıkla yükseltmek öneriliyor, ama bu bebek için geçerli değil; yatağa yastık ya da eğim koymayı düşünüyorsan önce güvenli uyku kurallarına bir bak. Gece boyunca ara ara göz atman yeter; nefesi düzenliyse uyusun. Öksürük her gece aynı saatte artıyorsa not al, hekime astım ya da alerji yönünden ipucu olur.

Bebeklerde hırıltı ve öksürük evde geçer mi

Hayır, bu sesin evde geçmesini bekleme; hekim bebeğe baksın. Hırıltı, nefes verirken çıkan ıslık ya da çıtırtı gibi bir ses. Soğuk algınlığı gibi başlayıp birkaç gün içinde öksürük, hızlanan nefes, emmede zorlanma ve bu seslerin eklendiği tablo çoğu zaman bronşiyolit. Evde yapılacaklar aynı (sık ve küçük öğünler, dik tutmak, dumansız hava), ama muayene şart. Gece dâhil düzenli aralıklarla nefesini kontrol et.

Muayenede ne sorulur

En çok şunlar: öksürük ne zaman başladı, gündüz mü gece mi artıyor, ateş var mı, bebek her zamanki kadar emiyor mu, bugün kaç bez ıslandı. Telefona ya da bir kâğıda yazarsan o an aklına gelmeyeni de kurtarırsın. Ses kaydın varsa onu da dinlet.

Bebeklerde öksürük kaç gün sürer

• Soğuk algınlığına bağlı öksürük: çoğu iki hafta içinde geçiyor, bazen daha uzun sürebiliyor.
• Bronşiyolit: belirtiler üçüncü ile beşinci günler arasında en yoğun oluyor, öksürük yaklaşık üç haftada düzeliyor.
• Üç haftayı aşan öksürük: nedenine bakılsın diye hekime gösterilir.

Soğuk algınlıkları art arda gelince öksürük haftalarca gidip gelebilir; kreşe yeni başlayan çocuklarda bu tablo sık. Burun akıntısı ve halsizlik de varsa grip mi, soğuk algınlığı mı ayrımına bakabilirsin; ateş eşlik ediyorsa yüksek ateşte ne yapılacağını anlattığımız yazı işine yarar.

Ateş olmaması gözü yanıltabiliyor. Ateşsiz öksürük çoğunlukla iyiye işaret, ama hekime gitme kararını ateş değil nefes verdiriyor: soluk alıp verişte zorlanma varsa ateş olmasa da beklenmez. Ateşle birlikte öksürük ise özellikle küçük bebekte muayene konusu.

Doktora ne zaman

Aşağıdakilerden biri varsa beklemeden aile hekimine, ASM'ye ya da çocuk acile git. Hangi işaretin ne kadar acil olduğuna hekim karar verir; kararsızsan aramak her zaman daha iyi.

• Nefes almakta zorlanma, normalden hızlı soluma, nefes alırken kaburga arasının ya da karnın içe çekilmesi, inler gibi ses
• Dudakta, yüzde ya da dilde morarma ya da grileşme
• Nefes alırken tiz ses, nefes verirken ıslık ya da öksürük sonrası "huu" sesi
• Öksürükle birlikte kan gelmesi
• Üç aylıktan küçük bebekte ateş ya da birkaç saatten uzun süren öksürük
• Belirgin biçimde azalan emme, uzun süredir ıslanmayan bez, kuru ağız ya da gözyaşsız ağlama
• Her zamankinden çok daha huzursuz ya da çok daha sönük, kendine benzemeyen bir bebek

Nefes durakladıysa, bebek gevşek ve uyandırılamıyorsa ya da dudakları morarmışsa vakit kaybetmeden 112'yi ara.

Sık sorulanlar

Bebeklerde öksürük en hızlı nasıl geçer?

Öksürüğü hızla kesen bir yöntem yok; altındaki enfeksiyon geçtikçe öksürük de diniyor. Sık emzirmek ya da mama vermek, burnu tuzlu suyla açmak ve odayı fazla kurutmamak bu süreyi daha rahat atlatmaya yarıyor.

Bebeğin öksürüğü ne zaman tehlikeli olur?

Öksürüğe hızlı ya da zorlu nefes, kaburga arasında çekilme, dudakta morarma, nefeste duraklama, emmede belirgin azalma ya da halsizlik eşlik ediyorsa. Üç aylıktan küçük bebekte ateşli öksürük de beklemeden hekime gösterilir.

Bebeklerde hırıltı ve öksürük evde nasıl geçer?

Nefes verirken gelen ıslık ya da hırıltı, evde geçmesi beklenecek değil, hekime gösterilecek bir işaret. Hekimin astım için verdiği bir plan varsa onu uygula; yoksa bebeği muayene ettirmek en doğrusu.

Bebeklerde kuru öksürük neden olur?

Kuru öksürükte balgam çıkmıyor, boğaz gıcıklanıyor. En çok astım, sigara dumanı ve alerjilerle ilişkili. Islak bir öksürük de balgam temizlendikçe kuruya dönebiliyor.

Öksüren bebeğe bal verilir mi?

Hayır. Bal bir yaşını doldurmamış bebeğe verilmiyor; bebek botulizmi riski var. Ballı limonlu sıcak içecek de bir yaş altına uygun değil.

Bebeklerde öksürük kaç gün sürer?

Soğuk algınlığına bağlı öksürük çoğu bebekte iki hafta içinde geçiyor; bronşiyolitte yaklaşık üç hafta sürüyor. Üç haftayı aşan öksürük nedenine bakılsın diye hekime gösterilir.