Çocuklarda karın ağrısı ne zaman ciddi? Apandisit işaretleri

Akşam yemeğinden sonra "karnım ağrıyor" diyen çocuğun ağrısı, yatma saati geldiğinde çoğu zaman ya unutulmuş ya da yer değiştirmiş olur. Hangisi olacağını ilk anda kestirmek zor; ipucunu saatler verir.

Çocuklarda karın ağrısı çoğunlukla kabızlık, gaz, mide üşütmesi (gastroenterit), idrar yolu ya da boğaz enfeksiyonu gibi geçici nedenlerden olur ve kendiliğinden geçer. Ağrı birkaç saat içinde artıyorsa, göbek çevresinden sağ alt karna kayıyorsa, çocuk yürürken ya da öksürürken acı çekiyorsa, kusma ve ateş eşlik ediyorsa aynı gün hekime götürmek gerekir. O yüzden şimdi yapılacak en işe yarar şey ağrıyı izlemeye başlamak: nerede başlayıp nereye gidiyor, çocuk yemeğe nasıl bakıyor, nasıl yürüyor.

Çocuklarda karın ağrısı neden olur

İlk akla gelen nedenler yaşa göre biraz değişir. Küçük çocuklarda, özellikle kızlarda, idrar yolu enfeksiyonu bebeklik dönemine göre çok daha sık görülür. İki yaşından sonra boğaz enfeksiyonu da karın ağrısıyla gelebilir; çocuk boğazından değil karnından yakınır. Okul çağında, özellikle alt karın ağrısında, listenin başını kabızlık çeker. Süt ve süt ürünlerine duyarlılık her yaşta kramp yapabilir. Mide üşütmesinde ağrıya genellikle ishal ve kusma eşlik eder; kreşe yeni başlayan çocuğun sık hastalanmasının en bildik hâllerinden biri de budur.

Karnının neresi ağrıyor

Ağrıyan yeri tek parmağıyla göstermesini iste; küçük ama çok şey ayıran bir soru. Karnın yarısından fazlasına yayılan, "her yerim" dediği ağrı daha çok mide üşütmesi, hazımsızlık ya da gazla gelir. Tek bir noktayı gösteriyorsa oradaki organ akla gelir; sağ alt taraftaki ağrı, apandisit ihtimali yüzünden hiç hafife alınmaz. Kramp gibi kasılıp gevşeyen ağrı genellikle gaz ya da şişkinliktendir; arkasından ishal gelebilir. Bir uyarı: ağrının şiddeti, nedenin ne kadar ciddi olduğunu her zaman göstermez. Gaz sancısı çocuğu iki büklüm edebilir, yeni başlayan apandisit ise hafif bir sızı gibi durabilir. Bu yüzden şiddetten çok seyre bakılır.

Apandisit nasıl anlaşılır

Apandisit ağrısı genellikle belli bir sıra izler; bu sırayı bilmek, akşamki ağrıyı neden izlemen gerektiğini de açıklar.

• İlk saatler: göbek çevresinde sürekli, tam yeri gösterilemeyen bir ağrı.
• Birkaç saat sonra: ağrı sağ alt karna iner ve şiddetlenir.
• Bu arada: çocuk yemekten soğur, en sevdiği yemeği bile istemez. Bulantı, kusma, ateş eklenebilir; kabızlık ya da ishal olabilir, sık çişe gidebilir.
• Hareketle: yürümek, öksürmek, karnına bastırmak ağrıyı artırır. Dizlerini karnına çekip kıvrılınca biraz hafifleyebilir.

Küçük çocukta tablo bu kadar düzenli ilerlemeyebilir; ağrı daha hafif, daha yavaş ya da başka bir yerde seyredebilir. Apandisit 3 yaşın altında çok seyrek, 5 yaşın altında da sık değildir; en çok 10 yaşından büyük çocuklarda görülür. Bir uyarı daha: şiddetli ağrı birden azalıp sonra bütün karna yayılarak kötüleşirse apandisit patlamış olabilir. Bu bir rahatlama değil, acil işaretidir.

Çocuklarda karın ağrısına ne iyi gelir

Ağrı hafifse ve aşağıdaki acil işaretler yoksa evde şunları yapabilirsin.

• Sıvı: su ya da başka berrak sıvıları küçük yudumlarla ver.
• Yemek: ilk birkaç saat katı yemeği zorlama. Kustuysa bir süre bekle, sonra pilav, elma püresi ya da kraker gibi hafif şeylerle başla.
• Ertelenecekler: kızartma, yağlı yemek, domates, turunçgiller ve gazlı içecekleri ağrı geçene kadar ertele. Süt ürünlerini de kusmadan sonra bir süre bekletmek iyi olur.
• İlaç: hekimine sormadan ağrı kesici ya da başka bir ilaç verme.
• Kabızlık şüphesi: son günlerde ne kadar su içtiğine, meyve, sebze ve tam tahıl yiyip yemediğine bak.

Büyüklerin önerdiği bir ev çaresini denesen bile saati tutmayı bırakma. Telefonuna kısa bir not al: ağrı kaçta başladı, nerede, kustu mu, ateşi var mı, çiş ve kaka yaptı mı. Hekime giderken bu not, "ne zamandır ağrıyor" sorusunu tahmin olmaktan çıkarır.

Okul sabahı karın ağrısı neden olur

Kaygı ve üzüntü bedende gerçekten ağrı yapar; bu ağrı uydurma değil. Okul çağındaki bazı çocuklarda ağrı bir haftadan uzun süre gelip gider, çoğunlukla sevilmeyen bir derse, okul sabahına, bir ayrılığa denk gelir; yanında ateş, kusma, ishal, öksürük ya da çiş şikâyeti olmaz. Beş yaşından önce seyrektir ama zor bir dönemden geçen küçük çocukta da görülebilir.

Önce hekimin başka nedenleri dışlaması gerekir. Sonra evde ve okulda neyin değiştiğine bakmak işe yarar: yeni bir kardeş, taşınma, bir arkadaşla küslük, ölen bir evcil hayvan. Duygusunu sözle anlatamayan çocuk onu oyununda gösterebilir. Gerekirse hekimin bir çocuk psikoloğuna yönlendirir. Akşam yatmadan önce, ekran kapalıyken gününün nasıl geçtiğini sormak bu konuşmaya bir kapı aralayabilir.

Hangi karın ağrısı tehlikelidir

Aşağıdakilerden biri varsa beklemeden 112'yi ara ya da çocuğu acile götür.

• Ağrı çok ani başladıysa ya da çocuk şiddetinden konuşamıyor, yürüyemiyorsa
• Karnına dokunulmasına izin vermiyorsa, karnı sert ve gerginse
• Kan kusuyorsa
• Kakasında kan varsa ya da kakası katran gibi siyahsa
• Kaka yapamıyor ve bir yandan kusuyorsa
• Göğüs ağrısı ya da nefes darlığı varsa
• Bilinci bulanıklaştıysa, cildi solgun ve alacalıysa
• Erkek çocukta ağrı kasığa ya da testise vuruyorsa; testis dönmesi beklemez
• Ağrı bir düşme ya da darbeden sonra başladıysa

Çocuk çok kötüyse ve yanında kimse yoksa ambulans çağırmak, tek başına araba kullanıp bir yandan onu izlemeye çalışmaktan daha güvenlidir.

Doktora ne zaman gidilir

Acil işaret yoksa ama şunlardan biri varsa aynı gün çocuk doktoruna ya da aile hekimine götür. Tetkike ve tedaviye hekimin karar verir.

• Ağrı birkaç saat içinde (üç ile beş saat) geçmiyor ya da artıyorsa
• Ağrı sağ alt karna yerleştiyse ya da çocuğu uykudan uyandırıyorsa
• Ateşi ya da şiddetli boğaz ağrısı varsa
• Kusuyorsa, içtiği suyu bile tutamıyorsa
• İştahı ve enerjisi belirgin biçimde düştüyse, çok mızmız ya da alışılmadık derecede uykuluysa
• Çişi yanıyorsa, kakasında ya da çişinde kan varsa
• Bilinen bir hastalığı varsa (şeker hastalığı gibi)

Bir haftadan uzun süren ya da sık tekrarlayan ağrıyı, hele yanında kilo kaybı varsa, acele etmeden ama mutlaka bir hekime göstermek gerekir.

Sık sorulanlar

Karın ağrısını en çabuk ne geçirir?

Nedene bağlı. Gaz ve hafif mide bozukluğunda küçük yudumlarla sıvı ve birkaç saat hafif beslenme çoğu zaman yeter. İlacı hekimine sormadan verme; ağrı saatler içinde artıyorsa ev çaresi yerine muayene gerekir.

Çocuğun karnı ağrıyorsa ne yapılmalı?

Önce acil işaret var mı bak: şiddetli ağrı, sert karın, kan kusma, kanlı kaka, testise vuran ağrı. Yoksa sıvı ver, ağrının yerini ve saatini not et; birkaç saatte geçmiyor ya da artıyorsa hekime götür.

Hangi karın ağrısı tehlikelidir?

Göbek çevresinden sağ alta kayan, hareketle ve öksürükle artan, iştahsızlık ve kusmayla gelen ağrı apandisiti düşündürür. Ani ve çok şiddetli ağrı, dokunulamayan karın ya da kan kusma acildir.

Apandisit kaç yaşında görülür?

En çok 10 yaşından büyük çocuklarda. 3 yaşın altında çok seyrek, 5 yaşın altında da sık değildir; küçük çocukta ağrı daha hafif ve düzensiz seyredebilir.

Çocuğun karnı hep okul sabahları ağrıyorsa ne yapmalı?

Önce hekim başka nedenleri dışlar. Yanında ateş, kusma ya da ishal olmayan, okul sabahına ya da bir ayrılığa denk gelen ağrı kaygıdan olabilir; evde ve okulda neyin değiştiğine bakmak, gerekirse çocuk psikoloğuna gitmek işe yarar.